PlusPunt voor punt

Hoe werkt een plofkraak? En worden het er meer of minder? Vijf vragen over plofkraken

Plofkraken zijn altijd levensgevaarlijk en zorgen voor enorme ravages, maar heel vaak vluchten de daders zonder buit. Áls ze geld weten te bemachtigen, is het vaak veel. Het probleem neemt af, maar nu waren er twee plofkraken in ruim een week in Amsterdam.

Paul Vugts
Aan Tussen Meer in Osdorp vond recent een plofkraak plaats. Beeld ANP
Aan Tussen Meer in Osdorp vond recent een plofkraak plaats.Beeld ANP

Hoe werkt een plofkraak?

Bij een plofkraak blazen de daders een geldautomaat op, in de hoop een belangrijk deel van het geld daarin te bemachtigen. De modus operandi, in termen van de recherche, ontwikkelt zich. In het verleden lieten plofkrakers veelal gas in de opengebroken geldla van een pinautomaat lopen, dat ze vervolgens lieten ontploffen. In 2012 gebeurde dat nog 137 keer, naast 3 plofkraken met explosieven.

In Nederland gaat dat niet meer, doordat de banken de pinautomaten in overleg met de politie hebben aangepast, waardoor het gas snel wordt gedetecteerd en door een opengezette klep ontsnapt of met een andere stof wordt geneutraliseerd. De kluizen zijn tegenwoordig ook te sterk om ze met gas te kunnen opblazen.

Vervolgens gingen plofkrakers vooral explosieven gebruiken. Eerst met een soort lange pizzaschuif. Ze schoven met een of twee stangen een platte bak vol springstof de pinautomaat in of er tegenaan – vaak flitspoeder of zwaar vuurwerk. Dit ‘improvised explosive device’ brachten ze met een afstandsbediening tot ontploffing.

Hoe gaat het tegenwoordig?

“Nu zien we vooral dat daders pakketten explosieven tegen de geldautomaten aanzetten, en die opblazen. Criminelen ontwikkelen meer know-how over de explosieven. Daarmee vernielen ze niet alleen de geldautomaat, maar vooral ook de gevel waar die in zit, of zelfs een groot deel van het gebouw,” zegt Jos van der Stap, landelijk ‘overvalcoördinator’ van de politie, die ook over plofkraken gaat.

“Wij hebben jaren geleden al geadviseerd vooral ook in te zetten op geldontwaardingssystemen, met verf of lijm. Als je nul kans hebt op een buit, stop je ermee. Zoals we vroeger honderden bankovervallen per jaar hadden en nu nul.”

Helpt het dat de banken en de politie samenwerken?

In Nederland wel. Van der Stap pakt de cijfers erbij. In 2017 waren er in heel het land 62 plofkraken, in 2018 nog 43, in ‘piekjaar’ 2019 zelfs 72, in 2020 nog 30, in 2021 nog 12 en dit jaar zijn het er tot nu toe 5. “Wel hebben we vorige week in Amsterdam-Osdorp die plofkraak met veel schade gehad (aan Tussen Meer) en nu die aan het Beukenplein in Amsterdam-Oost.” De straffen voor plofkraken zijn de laatste jaren fors gestegen, tot wel 4 jaar cel per kraak, en tegen de 10 jaar voor een reeks.

Waarom zijn er toch nog plofkraken?

Omdat de buit groot is áls een kraak slaagt en het geld er bruikbaar uitkomt. Zoals een recherchechef ooit in Het Parool zei: “Al sinds het Wilde Westen proberen dieven kluizen leeg te roven. Dus als je meer dan een ton aan euro’s aan de openbare weg zet, zullen mensen proberen die te pikken. Je hoeft geen raketgeleerde te zijn om dat te bedenken.”

Is het fenomeen steeds beter onder controle?

Ja en nee. In Nederland wel, maar Nederlandse plofkrakers zijn al jaren véél actiever in Duitsland. “Dadergroepen vonden op enig moment hun weg naar Duitsland. We zijn zeer actief bezig dat te belemmeren, maar dat is moeilijk,” zegt Van der Stap.

In Nederland zijn 4000 geldautomaten, in Duitsland 65.000. “Bij ons gaat 25 procent van de transacties contant, in Duitsland dik boven de 60 procent. Waar wij in Nederland in 2012 volop de strijd aangingen tegen de plofkrakers, zijn ze in Duitsland pas in 2016 begonnen. Waar wij drie of vier grootbanken hebben, hebben de Duitsers er twaalf of dertien per deelstaat, en daarvan zijn er zestien, dus het overleg is veel gecompliceerder. We zijn druk doende de Duitsers te helpen.”