PlusAchtergrond

Hoe kwetsbare meisjes subtiel worden geronseld voor gedwongen prostitutie

Gedwongen prostitutie gaat niet alleen over vrouwen die uit angst voor hun gewelddadige pooier achter het raam gaan staan. Justitie ziet ook veel ‘zachte dwang’: het inpalmen van meisjes die makkelijk te manipuleren zijn.

Paul Vugts
 Verdachten gaan heel manipulatief te werk, met complimenten, geld en beloftes. 
 Beeld Getty Images/iStockphoto
Verdachten gaan heel manipulatief te werk, met complimenten, geld en beloftes.Beeld Getty Images/iStockphoto

Laten we haar Sonja noemen. Ze komt uit 2004. Ze zat in een pleeggezin en was ‘door een belast verleden kwetsbaar’ toen ze als twaalfjarige in contact kwam met de hoofdverdachte in de strafzaak Politan. Dat is een zaak die officier van justitie Willem Jan de Graaf − gespecialiseerd in de bestrijding van mensenhandel − momenteel heeft lopen in de Amsterdamse rechtbank.

De hoofdverdachte is een 38-jarige man uit Edam-Volendam, die Sonja volgens De Graaf vijf jaar uitbuitte. Hij palmde haar in. Hij gaf haar xtc en cocaïne en had vaak seks met haar. Al snel moedigde hij haar aan in de prostitutie te werken, via advertenties op sexjobs.nl, net als kinky.nl een bekende website waar sekswerkers hun diensten aanbieden. Samen met een 22-jarige Poolse uit Zandvoort deed Sonja trio’s. Vaak in een hotel, maar ook in een woning of een auto.

De Poolse zegt dat zij sinds haar veertiende slachtoffer is. Zo zou ze op enig moment naar een woning zijn gebracht waar ze door een groep mannen werd verkracht terwijl de hoofdverdachte op het balkon een sigaret rookte. Ze zegt blauwe plekken te hebben overgehouden aan zijn mishandelingen.

Pitbull

Los van elkaar zeggen beide prostituees dat de man hen als honden behandelde. Hij zou de Poolse in de kast hebben opgesloten waarin hij ook zijn pitbull geregeld opsloot, en Sonja daarmee hebben gedreigd.

Een klant met wie de twee in een hotel in Breukelen volgens justitie een trio hadden, wordt verdacht van jeugdprostitutie. De hoofdverdachte wordt ook vervolgd voor diefstal met geweld, omdat hij een klant tijdens een ruzie om geld met een wijnfles op het hoofd zou hebben geslagen en hem zou hebben beroofd. Een 37-jarige Amsterdammer die Sonja naar seksafspraken reed en klanten voor haar probeerde te regelen, faciliteerde daarmee volgens justitie haar uitbuiting. Hij geldt als verdachte in de strafzaak, maar zit niet meer vast.

Gaandeweg is de Poolse volgens de politie handelingen gaan verrichten die haar in de strafzaak ook tot verdachte maken. Dat kenmerkt de schemerwereld waarin dit soort prostitutie plaatsvindt. De Graaf moet nog besluiten of hij haar ook zal vervolgen. Stond ook zij aantoonbaar onder druk van de pooier, dan kan het non punishment-beginsel gelden: onderdrukte vrouwen krijgen dan geen straf. Het is ook mogelijk haar wel voor de rechter te brengen, maar rekening te houden met haar zwakke positie. Vanwege de onduidelijkheden is zij na tien dagen voorarrest vrijgelaten.

Zachte dwang

Terug naar Sonja. Zij was eerder al slachtoffer in de zaak Grayson. Daarin kreeg een man van 53 jaar in november 3 jaar cel voor seks of ontucht met 6 minderjarige meisjes tijdens erotische fotoshoots. Sommige meisjes woonden in een gesloten inrichting (zie kader).

Het was niet Sonja zelf die over de huidige zaak alarm sloeg bij de politie, dat deden haar hulpverleners. Sonja durfde geen aangifte te doen, maar heeft wel volop verklaringen afgelegd als getuige.

Anders dan bijvoorbeeld in de grote Amsterdamse zaak tegen de pooierbende van Saban Baran, die vrouwen met grof geweld achter de ramen van onder meer de Wallen dwong, ziet De Graaf tegenwoordig voornamelijk uitbuiters die subtieler te werk gaan. Sonja werd verliefd gemaakt. “De hoofdverdachte kreeg haar in zijn greep door misleiding en misbruik van haar kwetsbare positie,” zegt De Graaf. “Ik zie veel meer zogenaamde zachte dwang en dergelijk misbruik van de achtergrond van zo’n meisje dan geweld. Verdachten gaan heel manipulatief te werk. Op zo’n gewiekste wijze grof misbruik maken van kwetsbaarheden is niet minder ernstig dan fysiek geweld.”

Pooiers benaderen jonge vrouwen die al in de prostitutie zitten met de suggestie dat ze meer klanten voor ze kunnen regelen.

 Beeld Getty Images/iStockphoto
Pooiers benaderen jonge vrouwen die al in de prostitutie zitten met de suggestie dat ze meer klanten voor ze kunnen regelen.Beeld Getty Images/iStockphoto

Slachtoffers hebben vaak al eerder met loverboys te maken gehad, zijn anderszins seksueel misbruikt en brachten hun jeugd goeddeels door in een instelling. “Verdachten hebben een neus voor slachtoffers die ontvankelijk zijn. We zien ook dat verdachten reeds uitgebuite meisjes hun vriendinnetjes in instellingen laten werven.”

Prostitutie in hotels

Al jaren proberen politie, justitie, de gemeente en andere Amsterdamse instanties medewerkers van hotels in de regio bewust te maken van het risico van illegale en gedwongen prostitutie in hotelkamers. De Graaf: “Hotelmedewerkers zijn zich bewuster van de risico’s, maar het blijft ingewikkeld. In de ene zaak ontvangt een meisje of vrouw tien klanten per nacht. Dat zou moeten opvallen, maar in een ander geval blijft een klant uren en springt dat minder in het oog. We zien dus nog steeds illegale prostitutie in hotels.”

Pooiers benaderen jonge vrouwen die al in de prostitutie zitten met de suggestie dat ze meer klanten voor ze kunnen regelen – daar profiteren ze vervolgens zelf van mee. De schadevergoedingen die slachtoffers vorderen en krijgen toegewezen, schetsen nog eens de omvang van uitbuiting. Het komt voor dat een slachtoffer dat bijvoorbeeld twee jaar 200 euro per uur verdiende en al haar geld heeft moeten afstaan, 250.000 euro aan gederfde inkomsten kan terugvorderen.

In Amsterdam zijn vorig jaar 22 verdachten van mensenhandel en seksuele uitbuiting aangehouden. Dit jaar, tot eind mei, heeft het bescheiden team specialisten van de politie 55 signalen ‘uitgelopen’, wat inmiddels heeft geleid tot 12 aanhoudingen. Slachtoffers doen niet snel aangifte, dus het is vaak een hele klus een zaak op te sporen en rond te krijgen. Soms zijn de misdrijven inmiddels een tijd geleden gepleegd, wat bijvoorbeeld in de weg zit bij getuigenissen. Het Amsterdamse Team Mensenhandel is bovendien onderbezet.

Wel is het team inmiddels versterkt om de informatiepositie te verbeteren, via virtual agents die internet en sociale media uitpluizen. Zogenaamde runners van het Team Criminele Inlichtingen van de politie richten zich specifiek op mensenhandel. De Graaf: “We hopen meer zaken te kunnen halen door een brug te slaan naar slachtoffers en hulpverleners die niet durven verklaren, of denken dat ze dat niet mogen vanwege hun geheimhoudingsplicht.”

Opgelegde straffen

De Graaf is nu ruim een jaar ‘mensenhandelofficier’ en het valt het hem op dat het Openbaar Ministerie vaak veel zwaarder aan zaken tilt dan de rechters. “Dat geldt óók als dingen die wij extreem mensonterend vinden, als bewezen terugkomen in het vonnis.” Dat is in heel Nederland zo. Als justitie 5 of 6 jaar cel eist, legt de rechtbank bijvoorbeeld 2,5 jaar op. Die enorme verschillen komen vooral doordat justitie denkt vanuit aangescherpte richtlijnen, maar de rechters vanuit jurisprudentie: in het verleden opgelegde straffen.

Als een slachtoffer één dag tot prostitutie is gedwongen, zal het Openbaar Ministerie al een straf vanaf 2 jaar cel vorderen, beschrijft een wetenschappelijk artikel in het vakblad Boom Strafblad. De rechtbank zal in hetzelfde geval denken aan een korte onvoorwaardelijke gevangenisstraf en een taakstraf, of een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 4 maanden. Als geen geweld is gebruikt, maar wel misleiding in de vorm van verleiden, en het meisje of de vrouw 4 of 5 maanden heeft ‘gewerkt’, dan vraagt justitie per slachtoffer 48 maanden of meer. De rechtbank komt bij grof geweld via de eigen oriëntatiepunten uit op 30 maanden.

De Graaf: “Mijn collega’s en ik begrijpen niet waarom de rechtbank de ernst van de zaken zo anders weegt.”

Drie recente zaken rondom gedwongen prostitutie in Amsterdam en omgeving

Naast familielid

Tegen een naast familielid van de hoofdverdachte in de zaak Politan loopt in Haarlem een strafzaak waarin hem onder meer wordt verweten dat hij drie minderjarige meisjes en een kwetsbare vrouw de prostitutie in ‘duwde’. Met zijn partner zocht hij via Facebook vrouwen die makkelijk geld wilden verdienen. Die kregen vervolgens te horen dat het om prostitutie ging en dat het familielid ze ‘zou beschermen’.

Volgens justitie zorgwekkend snel, soms binnen 24 uur, kwamen ze voor een korte intake langs, lieten zich fotograferen, werden op een prostitutiewebsite geplaatst en gingen als escort aan het werk. Ze moesten de helft van hun verdiensten afstaan. Het familielid en zijn partner zeggen in hun strafzaken dat ze niet wisten van de minderjarigheid en kwetsbaarheid van de prostituees. Overigens moesten alle vrouwen bovendien seks hebben met de verdachte, zodat hij kon controleren of ze goed genoeg waren. Dat komt ook vaak voor.

Instelling als visvijver

Een 53-jarige man kreeg in november 3 jaar cel van de Amsterdamse rechtbank voor het betalen van minderjarige meisjes, onder wie Sonja, voor erotische fotoshoots die meestal uitdraaiden op onbeschermde seks. De jongste drie slachtoffers waren pas 15 jaar. De meisjes woonden in een gesloten instelling voor slachtoffers van mensenhandel.

Op verlofdagen nam hij ze mee voor de fotosessies en seks, waarvoor ze tussen de 100 en 200 euro kregen. Een enkele keer kregen ze een tas. Op bijna 200 in beslag genomen foto’s waren de meisjes naakt of in lingerie te zien. Ze werden gefotografeerd in erotische poses en terwijl ze onbeschermde seks met de 53-jarige hadden. Dat beschouwt justitie als kinderporno.

De man moet vijf meisjes 10.000 euro schadevergoeding betalen, en één meisje – met wie hij geen seks had gehad – 5000 euro. Hij mag 5 jaar geen contact met ze hebben. De officier van justitie had 7 jaar cel geëist.

‘Gezamenlijke toekomst’

De Amsterdamse rechtbank heeft in februari een 27-jarige man veroordeeld tot 30 maanden cel en het betalen van ruim 58.000 euro schadevergoeding vanwege het seksueel uitbuiten van een ‘kwetsbaar’ meisje. Hij wist dat ze in een woongroep woonde, in inrichtingen had gezeten en psychische problemen had, maar palmde haar in met de belofte dat ze zouden trouwen.

Ze had op zijn aandringen seks met wel 150 mannen per maand en stond al haar geld af. Van dat geld kocht hij onder andere auto’s, een boot, een iPhone en een wasmachine. Het meisje moest dagelijks targets halen (‘Je hoeft niet elke dag 1000 hoor, maar 600 plus is echt minimaal’) en mocht maar 20 tot 30 euro houden voor eten, sigaretten en condooms.

Hij dreigde met ‘de vuist’ of zou compromitterende filmpjes naar haar ouders sturen. Ook dreigde hij het meisje haar moeder iets aan te doen. De politie vertelde haar na ruim een jaar dat alle beloftes vals waren en haar ‘aanstaande’ al lang weer met de moeder van zijn drie kinderen samenleefde, en minachtend over haar sprak.