PlusNieuws

Handrem op nieuwe hotels: Amsterdam dwingt stop af via erfpacht

Vanaf maandag kan elke nieuwe aanvraag voor de bouw van een hotel in Amsterdam worden geweigerd. Door de erfpachtregels creatief te gebruiken is de hotelstop eindelijk definitief.

Ruben Koops
Het onlangs geopende nieuwe hotel op Oostenburg, dat ondanks de eerdere hotelstop toch gebouwd kon worden. Beeld Nosh Neneh
Het onlangs geopende nieuwe hotel op Oostenburg, dat ondanks de eerdere hotelstop toch gebouwd kon worden.Beeld Nosh Neneh

Wethouder Victor Everhardt (Economie) meldt de nieuwe aanpak tegen de ongebreidelde hotelgroei maandag in een brief aan de raad. Door de stap gaat er een streep door omstreeks 20.000 potentiële hotelkamers waarvoor planologisch gezien nog ruimte was binnen de gemeentegrenzen.

In 2016 kondigde de stad aan dat het geen nieuwe hotelkamers meer zou toestaan, om de groeiende toeristische druk op de hoofdstad te verminderen. Maar die bouwstop was boterzacht omdat de hotelcapaciteit niet uit de bestaande bestemmingsplannen werd gehaald. Als er hotels waren ingetekend in een gebiedsontwerp, kon de gemeente een aanvraag niet weigeren, ondanks de afgekondigde hotelstop. De branche wist dit, schrijft Everhardt: door de hotelstop gingen projectontwikkelaars actief de bestemmingsplannen afspeuren op zoek naar ruimte voor nieuwe hotels. Tussen 2019 en 2021 zijn er nog zeker 16 nieuwe hotels bij gekomen.

Ook lopende aanvragen die voor 2016 waren ingediend konden niet worden geweigerd, waardoor er in de afgelopen jaren nog honderden kamers zijn bijgebouwd. Volgens het CBS ging het tussen 2015 en 2020 om zeker 7700 hotelkamers.

Deur dichtgegooid

Nu gooit Everhardt de deur zo goed als dicht. Vanaf maandag is de hotelstop definitief geworden door het gebruik van een typisch Amsterdams bestuurlijk instrument: de erfpacht.

Dat zit zo. In deze stad is de gemeente in veel gevallen eigenaar van de grond. Als een bestemmingsplan ruimte biedt om een hotel te beginnen, moet die ondernemer in kwestie ook langs het erfpachtbureau om een nieuw contract af te sluiten. Everhardt gebruikt zijn rol als grondeigenaar om niet meer mee te werken aan die erfpachtwijzigingen, waardoor het hotel er niet kan komen.

“Er zat een lacune in het hotelbeleid, maar door het erfpachtinstrument kunnen we daar nu een rem op zetten. Dit past helemaal in onze visie op de bezoekerseconomie, die we minder ruimte willen geven.” Everhardt heeft in een nota laten onderbouwen dat de leefbaarheid in de stad onder druk komt te staan door de groei van het aantal hotelkamers. Dat is een grond op basis waarvan hij erfpachtcontracten voor nieuwe hotels kan weigeren, ondanks de ruimte in het bestemmingsplan.

Volgens Everhardt is deze blokkade via de erfpacht juridisch getoetst door huisadvocaat Pels Rijcken en zal die dus standhouden voor de rechter.

Niet stranden bij de rechter

De gevolgen van de beleidswijziging zijn enorm. In de huidige bestemmingsplannen zit nog ruimte voor 850.000 tot 1 miljoen vierkante meter hotel in Amsterdam, wat neerkomt op 17.000 tot 20.000 hotelkamers. Niet alle adressen waar de hotelbestemming op zit, zouden overigens hotel zijn geworden, op veel plekken staan al gebouwen waar nu gewoond of gewerkt wordt.

Dat de gemeente nu pas gebruikmaakt van het erfpachtbeleid om de hotelstop kracht bij te zetten, heeft volgens Everhardt te maken met de juridische onderbouwing. Het heeft tijd gekost om precies te formuleren waarom de stad geen hotelkamers meer nodig heeft, om te voorkomen dat de hotelstop strandt bij de rechter. Ook was eerder de komst van de Omgevingswet voorzien, die een hotelstop mogelijk had gemaakt, maar de invoering hiervan werd (landelijk) uitgesteld.

Het gebied waar onder strenge voorwaarden nog wel hotelbouw is toegestaan, is door Everhardt sterk verkleind. In Centrum en West is nu helemaal geen nieuw hotel meer mogelijk. Aanvragen kunnen nog wel gedaan worden voor gebieden waar nieuwe woonwijken moeten verrijzen, zoals IJburg 2 of bedrijventerreinen in Zuidoost. Volgens Everhardt worden deze aanvragen alleen gehonoreerd als de hotels in kwestie iets toevoegen aan de buurt.

En er zit nog meer in het vat. Ambtenaren van Everhardt gaan momenteel door de lijst aanvragen die voor 2016 zijn gedaan, maar die nog niet tot een concreet bouwproject hebben geleid. Als een aanvraag te lang inactief is, kan die door de gemeente worden ingetrokken. Begin volgend jaar moet duidelijk worden hoeveel hotelkamers die nu nog in de pijplijn zitten, vervallen.

Amsterdam telt nu krap 40.000 hotelkamers (peiljaar 2020). Onder meer op het Leidseplein (voormalige café Heineken Hoek), aan de Prinsengracht in de oude rechtbank en aan de Panamalaan wordt nog gebouwd aan nieuwe hotels.

Meer over