PlusNieuws

Eerste groep Amsterdammers krijgt vaccinatie apenpokken

Vandaag is de GGD in Amsterdam begonnen met de vaccinatie van hoogrisicogroepen voor infectie met het apenpokkenvirus. ‘Vaccinatie is belangrijk, maar zal niet de alles-oplossende factor zijn,’ zegt arts-microbioloog Matthijs Welkers (Amsterdam UMC). ‘Gedrag is misschien nog wel belangrijker. Het gaat uiteindelijk om de combinatie van interventies bij elkaar.’

Jop van Kempen
null Beeld ANP
Beeld ANP

Vijftig Amsterdammers konden vandaag de eerste prik met Imvanex ophalen. Er kwamen 27 mensen opdagen. Onder meer vanwege vakantie moest de helft afzeggen. “We plannen nu door,” aldus een GGD-voorlichter.

De 27 mannen die werden gevaccineerd, zijn persoonlijk uitgenodigd door de GGD. De uitnodiging verloopt op alfabetische volgorde van de voornaam. Grondslag voor een prik is een verhoogd risico op besmetting met ‘monkeypox’.

Tot die groep behoren in Amsterdam zo’n 5.500 mannen die seks hebben met mannen (MSM) en preventief een pil slikken tegen een hiv-besmetting, of daarvoor op een wachtlijst staan. Ook mensen met hiv en bekenden van de Soa-poli worden uitgenodigd. Over enkele dagen verwacht de GGD dagelijks zo’n honderd mensen te vaccineren, zeven dagen per week.

Iedereen kan besmet raken met apenpokken, maar het virus gaat harder rond onder mannen met relatief veel wisselende seksuele contacten met mannen. Het virus veroorzaakt onder meer griepverschijnselen, blaasjes en rectale pijn. Het lijkt voornamelijk te worden overgedragen via intensief huid-op-huid-contact. In tegenstelling tot bij HIV biedt een condoom daarom geen afdoende bescherming tegen een infectie.

Nauwe contacten

Naast de hoogrisicogroepen vaccineert de Amsterdamse GGD tegelijkertijd de nauwe contacten van mensen met een aangetoonde apenpokken-infectie. Dat betreft tot dusverre zo’n 450 personen, aldus een GGD-voorlichter. Hoe korter iemand na blootstelling wordt gevaccineerd, hoe kleiner het risico om ziek te worden.

Ook artsen en gezondheidsmedewerkers die met het virus in aanraking kunnen komen, worden gevaccineerd. Er is geen inloop-vaccinatie zoals -na verloop van tijd- bij de coronapandemie.

Dat komt omdat vaccins tegen apenpokken schaars zijn. Nederland heeft een voorraad van 100.000 doses, die mede is aangelegd ter bescherming tegen een biologische aanval door terroristen of een vijandelijke natie. Bijbestellen van het vaccin is vanwege de hoge vraag moeilijk. Er is nu slechts één bedrijf dat Imvanex produceert; het relatief kleine Bavarian Nordic (ruim 750 werknemers) uit Denemarken. Het middel wordt in andere delen van de wereld ook verkocht onder de merknamen Imvamune en Jynneos.

De Amsterdamse GGD heeft 21.000 doses van het vaccin beschikbaar. Volledige vaccinatie bestaat uit twee prikken, met een tussenpauze van vier weken. Bij mensen die al eerder zijn gevaccineerd tegen het humane pokkenvirus volstaat één vaccinatie. Nederlandse baby’s werden tot 1974 standaard gevaccineerd tegen humane pokken.

Vaccin-effectiviteit

Hoe effectief Imvanex precies is, is onduidelijk. Omdat het apenpokkenvirus tot dit jaar nauwelijks voorkwam onder mensen, bestaan er geen cijfers van. In dierstudies blijkt dat vaccinatie ten minste 85 procent van de besmettingen voorkomt, zo meldt het Centers for Disease Control and Prevention (CDC), de Amerikaanse evenknie van het RIVM.

In Europa wordt het vaccin off-label gebruikt; het is officieel geregistreerd als middel tegen de humane pokken, maar omdat de virussen op elkaar lijken wordt het nu ook toegepast bij apenpokken. In de Verenigde Staten en Canada is Imvanex wel geregistreerd tegen apenpokken.

Vaccinatie zal helpen bij het bedwingen van de apenpokken-uitbraak, zegt arts-microbioloog Welkers (Amsterdam UMC). “Maar vaccins zijn niet de alles-oplossende factor, verwacht ik. Ten eerste is de geboden bescherming tegen infectie waarschijnlijk niet waterdicht. Zo zijn verschillende mensen die monkeypox hebben gekregen in hun jeugd tegen humane pokken gevaccineerd. Verder is onbekend of gevaccineerde mensen die zelf geen of milde ziektesymptomen krijgen het virus ook niet meer kunnen overdragen.” Bij het coronavirus is dat bijvoorbeeld wel het geval.

Gedrag

Gedrag heeft daarom ‘misschien wel’ een grotere impact op het stoppen van de uitbraak dan vaccinatie, aldus Welkers. “Op mensen die besmet zijn, rust een grote verantwoordelijkheid om te voorkomen dat je anderen kan besmetten. Bijvoorbeeld door in isolatie te gaan totdat de symptomen voorbij zijn en de blaasjes goed zijn ingedroogd.”

Als de korsten van de huidblaasjes zijn afgevallen, worden mensen niet meer als besmettelijk beschouwd, aldus de RIVM-richtlijn. Wanneer de endeldarm is ontstoken, geldt dat pijnklachten daarvan over moeten zijn. Het RIVM adviseert tevens om tot 12 weken na het afvallen van de korstjes uit voorzorg een condoom te gebruiken bij oraal, anaal en vaginaal seksueel contact. Mogelijk is apenpokken via sperma overdraagbaar, al is onbekend hoelang na infectie.

Mensen die mogelijk zijn besmet apenpokken, wordt eveneens verzocht om risicogedrag te mijden totdat duidelijk is of zij ziek worden. Dat kan tot ongeveer drie weken na blootstelling.

In Nederland zijn tot dusverre ruim 800 mensen besmet met apenpokken. Met uitzondering van een vijftal vrouwen en een kind gaat het de MSM-populatie. Ongeveer zestig procent van de geïnfecteerden woont in Amsterdam.

‘Blij met de uitnodiging’

“Het is heel goed dat vaccinatie mogelijk is,” zegt een 41-jarige man die net zijn eerste prik heeft gehad. De pleister zit nog op de linker bovenarm. Vanwege de gevoeligheid van het onderwerp wil hij liever niet met zijn naam in de krant. “Ik ken ongeveer tien mensen die besmet zijn geweest. Niet alleen in Amsterdam, maar ook in steden als Parijs, Brussel en Berlijn. Zelf heb ik me zorgen gemaakt over een besmetting, maar tot dusverre ben ik niet ziek geworden. Ik ben niet zozeer bang voor de ziektelast – de verschijnselen zijn mild, hoorde ik van bekenden –, maar de isolatie duurt drie weken. Dat zou ik erg vervelend vinden.”

De man is uitgenodigd omdat hij Prep gebruikt; een pil die beschermt tegen hiv-besmetting. De groep die in Amsterdam Prep gebruikt of op een wachtlijst daarvoor staat, telt zo’n 5.500 mensen. “Ik denk dat de uitnodiging alfabetisch verloopt. Mijn voornaam begint met een A. Over vier weken heb ik een tweede afspraak.”

Hoe goed de man na één prik precies beschermd is, weet hij niet. “Dat heb ik van de GGD ook niet vernomen. Maar het is sowieso onduidelijk hoe infectie precies verloopt. Kan het als je dicht op elkaar staat te dansen met ontbloot bovenlijf, of is intiemer contact nodig? Ik weet het niet. Die onduidelijkheid doet denken aan het begin van de Aidsepidemie, al is dit virus tot dusverre veel milder, gelukkig. ”

Met de kersverse vaccinatie in de arm voelt de man zich vrij om de Pride (30 juli - 7 augustus) in Amsterdam te bezoeken. “Ik ben wel alert, maar ik zal geen feesten of bijeenkomsten mijden.”