PlusAnalyse

Een progressieve, sterke vrouw, daar valt Amsterdam voor

De PvdA is in Amsterdam de grootste geworden en ook Bij1 is fors gegroeid. De (radicaal) rechtse partijen hebben juist niet gewonnen. Wat zegt deze uitslag over de stad?

Ruben Koops en David Hielkema
Rutger Groot Wassink (links, GroenLinks), PvdA-lijsttrekker Marjolein Moorman (m) en  Annabel Nanninga (rechts, JA21) staan de pers te woord tijdens de verkiezingsavond. Beeld ANP
Rutger Groot Wassink (links, GroenLinks), PvdA-lijsttrekker Marjolein Moorman (m) en Annabel Nanninga (rechts, JA21) staan de pers te woord tijdens de verkiezingsavond.Beeld ANP

Winst voor (vrouwelijke) boegbeelden

De Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen van 2022 werden gedomineerd door vrouwen. Allereerst was daar natuurlijk de winst voor PvdA-lijsttrekker Marjolein Moorman. Haar partij groeide in Amsterdam met 4 zetels, terwijl de PvdA verloor in plaatsen zoals Rotterdam of veel minder won in Utrecht en Breda.

Het is een indicatie dat de Amsterdamse kiezers vooral voor Moorman hebben gekozen en in mindere mate voor de PvdA. Dit wordt ondersteund door de uitslag in de stadsdelen. Als lijsttrekker in de gemeenteraad kreeg ze de meeste stemmen. Maar in de stadsdelen waar zij niet op de lijst stond, werd de PvdA alleen in Nieuw-West en Zuidoost de grootste partij. In Noord, West, Zuid en Centrum bleef GroenLinks de PvdA royaal voor.

Ook Bij1, van 1 naar 3 zetels, profiteert van een vrouwelijk boegbeeld, namelijk oud-raadslid Sylvana Simons die nu in de Tweede Kamer zit. Sinds haar verkiezing vorig jaar is zij bekend geworden als een effectieve criticaster van premier Mark Rutte, met veel media-aandacht tot gevolg. Ook de vele voorbeelden waarin Simons racistisch bejegend wordt in de Tweede Kamer leiden tot ophef, en tot afschuw bij de achterban, wat bijdraagt aan het electorale succes van Amsterdam Bij1.

Juliët Broersen, lijsttrekker van Volt Amsterdam, reageert op de uitslagen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Beeld ANP
Juliët Broersen, lijsttrekker van Volt Amsterdam, reageert op de uitslagen voor de gemeenteraadsverkiezingen.Beeld ANP

Volt Amsterdam, dat met twee zetels debuteert in de raad, wordt ook geleid door een vrouwelijke lijsttrekker, de 25-jarige Juliët Broersen. Net als voor Bij1 is het voor Volt van belang dat vooral de fractie in de Tweede Kamer erg zichtbaar is. In januari werd de partij in Amsterdam nog op circa 5 of zelfs 6 zetels gepeild, maar door de affaire rond Tweede Kamerlid Nilüfer Gündogan eindigde ze op 2 zetels. Bij Volt zullen ze ondanks de goede uitslag met gemixte gevoelens terugkijken op de campagne.

Overigens zijn er ook vrouwelijke lijsttrekkers die niet wonnen. SP-lijsttrekker Remine Alberts bijvoorbeeld, haar partij verloor twee procent (van 3 naar 2 zetels). Dat valt overigens nog mee gezien de diepe crisis die de SP het afgelopen jaar heeft doorstaan. Lijsttrekker Claire Martens van de VVD won ook niet (van 6 naar 5 zetels), maar daarbij moet gezegd dat beide vrouwen niet zo bekend zijn als Moorman of Simons. Hetzelfde geldt voor Wil van Soest van de Partij van de Ouderen die haar enige zetel lijkt te verliezen, nadat 95 procent van de stemmen is geteld.

CDA’er Diederik Boomsma – geen vrouw, maar wel een boegbeeld van anti-erfpachtactivisten – behield zijn zetel na een sterke persoonlijke campagne. Dat hij maandag nog verkozen werd tot Beste Raadslid van Nederland zal meegespeeld hebben. Hij kon ook op veel stemmen uit het nieuwe stadsdeel Weesp rekenen.

Rechts groeit niet, Amsterdam blijft links bolwerk

Ondanks de ‘kneiterlinkse’ coalitie die de afgelopen vier jaar bestuurde, zijn rechtse partijen er bij de raadsverkiezingen in Amsterdam niet op vooruitgegaan. Integendeel. De VVD verloor zoals gezegd een zetel. De oorlog in Oekraïne lijkt VVD-premier Mark Rutte geen electorale steun in de rug te hebben gegeven, wat eerder wel gebeurde.

De teleurstelling bij JA21 moet ook groot zijn. Bij de nieuwe partij, in 2020 opgericht door de van Forum voor Democratie afgescheiden Annabel Nanninga, leefde de hoop dat er in Amsterdam voldoende voedingsbodem zou zijn voor een grote lokale partij à la Leefbaar Rotterdam, die de grootste werd in Rotterdam. De peilingen waren ook hoopvol voor JA21: tot vlak voor de verkiezingen stond ze op 9 procent van de stemmen. Maar het lijkt erop dat de doelgroep niet ontevreden genoeg was om daadwerkelijk een proteststem uit te brengen. JA21 kwam uit op 4 procent (2 zetels).

Forum voor Democratie behield z’n zetel nipt, terwijl De Partij van de Ouderen uit de raad lijkt te verdwijnen. Daarmee is het rechtse blok in de raad per saldo 2 zetels kleiner geworden. Door de winst van PvdA (4) Volt (2) en Bij1 (2) en na aftrek van het verlies van GroenLinks (2), D66 (1) en SP (1) kan Amsterdam 4 zetels optellen bij het progressieve blok.

Windmolens

Afgaand op het luide protest leken windmolens in Amsterdam een belangrijk verkiezingsthema te worden. Maar opvallend is dat de partijen die zich verzetten tegen de komst van zeventien windmolens bij Noord en IJburg, geen van allen gewonnen hebben.

Tegenstemmers CDA, JA21, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie behouden hun huidige zetels, de VVD verliest er 1, de ChristenUnie verdwijnt zelfs uit de raad. De PvdA wint, terwijl GroenLinks verliest maar dit beperkt houdt tot 2 zetels, het kleinste verlies in decennia voor een partij die vier jaar de grootste was. Ook de partij St3m, die opgericht was om de windmolens tegen te gaan, kon niet rekenen op veel steun. De partij van Fenna Swart kreeg slechts 1500 stemmen – het viervoudige is nodig om een zetel te halen. De uitslag betekent dan ook dat de komst van zeventien turbines waarschijnlijker is geworden.

Meer over