PlusPunt voor punt

Een Oekraïense vluchteling in huis nemen, kan dat? En vijf andere vragen

Woensdag zijn de eerste gevluchte Oekraïners aangekomen in Amsterdam. Waar komen zij terecht, moeten ze asiel aanvragen? En is het mogelijk om iemand in huis te nemen?

Anna Herter
Bij het A&O Hostel in Amsterdam-Zuidoost worden spullen gedoneerd voor Oekraïense vluchtelingen. Beeld Jakob van Vliet
Bij het A&O Hostel in Amsterdam-Zuidoost worden spullen gedoneerd voor Oekraïense vluchtelingen.Beeld Jakob van Vliet

1. Hoeveel Oekraïners ontvluchten hun land?

Volgens VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn tot nu toe zeker 660.000 Oekraïners hun thuisland ontvlucht. In hoeverre dit aantal nog gaat oplopen, is onduidelijk. UNHCR waarschuwt dat dit om miljoenen zou kunnen gaan, en dat dit de grootste vluchtelingencrisis van deze eeuw in Europa kan worden.

2. Waar vluchten de Oekraïners naartoe?

Tot nu toe verblijft het merendeel van de vluchtelingen bij familie en vrienden in Polen of andere nabijgelegen landen zoals Hongarije, Moldavië, Roemenië en Slowakije. Een klein deel zoekt hun heil in andere Europese landen. Zo ook in Nederland; daar zijn tot nu toe enkele tientallen vluchtelingen gearriveerd.

Oekraïners kunnen zonder visum EU-landen inreizen, op grond van het associatieverdrag dat Oekraïne in 2017 met de EU sloot. Als zij een geldig paspoort hebben, mogen ze hier in ieder geval negentig dagen blijven. Hebben ze dat niet, dan kunnen ze bij de IND een tijdelijk visum aanvragen. Staatssecretaris Eric van der Burg (Justitie en Veiligheid) liet eerder al weten dat die negentig dagen verlengd zullen worden als de situatie in Oekraïne daarom vraagt. Dit wordt op Europees niveau bekeken.

3. Waar komen Oekraïners terecht als ze in Nederland aankomen?

Dat mogen ze zelf weten. Aangezien Oekraïners vrij naar Europa kunnen reizen, hoeven zij hier geen asiel aan te vragen. Ook hoeven ze zich nergens te melden of naar een speciale opvanglocatie te gaan. Als zij de middelen hebben om zelf een plek te regelen om te verblijven, staat dat ze vrij. Maar aangezien de vluchtelingen hier halsoverkop naartoe zijn gekomen en het land niet kennen, is er vaak behoefte aan georganiseerde opvang.

4. Waar worden de Oekraïners in Nederland opgevangen?

De eerste Oekraïense vluchtelingen in Nederland worden opgevangen is het A&O Hostel in Amsterdam-Zuidoost. Die locatie dient al langer als opvang, voor asielzoekers uit allerlei landen. Er zijn tachtig plekken vrijgemaakt voor Oekraïners, woensdag zijn daar zeker zes van gearriveerd. Zij krijgen een kamer, twee maaltijden per dag en hulp waar nodig.

Allerlei andere gemeenten hebben ook al aangeboden bij te springen, zoals het Gelderse Ede en het Overijsselse Borne. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) heeft aangekondigd tweeduizend opvangplekken door het land heen te creëren.

Daarnaast ontstaan allerlei initiatieven om vluchtelingen bij mensen thuis op te vangen, mocht daar behoefte voor blijken. Nederlandse hulporganisaties en de overheid worden naar eigen zeggen overstelpt met telefoontjes van Nederlanders die een Oekraïense vluchteling onderdak willen bieden.

5. Een Oekraïner in huis nemen, kan dat zomaar?

Ja, dat kan. Hierbij geldt weer: Oekraïners met een paspoort mogen vrij reizen in Europa en doen en laten wat ze willen. Het kabinet lijkt de initiatieven om vluchtelingen thuis op te vangen alleen maar toe te juichen. Staatssecretaris Van den Burg noemde het afgelopen week ‘goed’ dat Nederlanders ‘die solidariteit tonen’. “Alle hulp is welkom,” voegt een woordvoerder van het ministerie van Justitie & Veiligheid daar woensdag aan toe.

6. Hoe gaat dat dan in z’n werk?

Mensen die iemand in huis willen nemen kunnen zich melden bij verschillende particuliere initiatieven zoals Onderdak Oekraïne, Roomforukraine en takecarebnb. Een enkeling neemt het heft in eigen handen en rijdt naar de Oekraïense grens om iemand op te halen. In deze wirwar van acties ontbreekt tot nu toe een centraal, overzichtelijk punt. Van der Burg stelde afgelopen week dat daar snel meer duidelijkheid over zal komen.

Het is vooralsnog dan ook onduidelijk hoe Oekraïners uiteindelijk gekoppeld zullen worden aan mensen die hun huis aanbieden. Ook moet nog blijken hoe groot de behoefte aan deze thuisopvang is.