PlusNieuws

Drie nieuwe stukjes stad ‘beschermd’: ‘Je bevriest zo ook een buurt’

Een deel van Oud-Zuid, de Admiralenbuurt en Betondorp krijgen dit jaar het label ‘beschermde stadsgezichten’. Architectuurjournalist Jaap Huisman legt uit: wat betekent zo’n speciale status?

Marijne Beijen
Een gedenkteken aan Johan Cruijff in Betondorp dat een voorbeeld is van sociale woningbouw. Beeld Sophie Saddington
Een gedenkteken aan Johan Cruijff in Betondorp dat een voorbeeld is van sociale woningbouw.Beeld Sophie Saddington

Jaap, een beschermd stadsgezicht. Klinkt mooi, maar wat is het eigenlijk?

“Door een gebied aan te merken als beschermd stadsgezicht, hoopt de gemeente het historische karakter van een buurt te behouden. Daarbij gaat het om de inrichting van een buurt in de breedste zin van het woord: de panden, het stratenpatroon en de manier waarop groen en water zijn ingebed. Maar ook materialen, kleuren en gevels van gebouwen vallen onder het karakter van een gebied. Het betekent ook dat een buurt min of meer gegijzeld wordt door regels.”

Gegijzeld?

“Ja, in de zin dat huiseigenaren een stuk minder ruimte krijgen om aanpassingen te doen aan hun woningen. Het zou kunnen dat je bijvoorbeeld minder makkelijk een dakterras kunt maken, of een opbouw. Aanpassingen moeten sowieso al passen binnen het stedenbouwkundig patroon, maar in het geval van een beschermd stadsgebied moet het ‘ensemble’ echt behouden blijven. Welke kozijnen, wel geveltuinen of niet, wel een dakopbouw of niet. Je kunt het gunstig uitleggen en zeggen: een mooie eer. Je kunt ook zeggen: er wordt een schilderijlijst omheen gedaan en je kunt er niks ‘anders’ meer mee.”

Dat klinkt niet heel positief. Waarom gebeurt dat in dit geval denk je?

“Met name in Oud-Zuid is het een heikel punt dat er grof gebouwd wordt: grote villa’s die uitgebreid worden, kelders, zwembaden. Ik denk dat het mede is bedoeld om dat een halt toe te roepen. In Betondorp is dat minder een ding. Daar heb je vooral veel sociale woningbouw, waar alle straatjes en pleintjes familie zijn van de stijl van de Nieuwe Zakelijkheid uit de twintigste eeuw. Dit is een methode om een stukje architectuur te conserveren.”

Voor sommige huiseigenaren kan zo’n beschermde status dus best een dingetje worden. Zijn er ook voordelen?

“Ja, de buurten worden aangewezen als een soort monument. Dat betekent ook dat er meer zorg en geld voor komt. ‘De drie gebieden representeren de groei van de stad van eind negentiende eeuw tot begin twintigste eeuw,’ zegt de gemeente. Dat klopt: het gebied in Oud-Zuid rondom het Museumplein laat de ontwikkeling van de stad zien voor 1890, de Admiralenbuurt heeft die kenmerkende stijl van de Amsterdamse School vanaf 1910 en in Betondorp staat de bouw van sociale huur in de eerste helft van de twintigste eeuw centraal. Het IJplein is al zo’n beschermd stadsgezicht en staat voor de bijzondere ‘doorwaaibare’ wijkstijl vanaf 1980. Zo creëer je architectonisch een Amsterdamse tijdlijn.”

Hebben de buurten er eigenlijk nog iets over te zeggen?

“Niet echt. Er zullen wel inspraakavonden komen waar buurtbewoners van zich kunnen laten horen. Dat gaan ze vooral in Oud-Zuid doen, denk ik, met het argument: nu wordt mijn huis minder waard. Dat klopt waarschijnlijk, want door de beschermde status kun je minder makkelijk bij- of aanbouwen. Dat was overigens al steeds lastiger geworden, de voorschriften zijn best dwingend. Er zullen ook mensen blij mee zijn: voor een plek als de Vespuccimarkt in de Admiralenbuurt kan de status strengere regels voor winkels betekenen. Minder schreeuwerige banners, meer in stijl met de buurt.”

En je eindoordeel?

“Aan de ene kant: er worden weer bijzondere stukjes stad beschermd tegen de grillen van de huidige tijd. Aan de andere kant: je bevriest een buurt en houdt moderne ontwikkeling tegen. Welke uitwerking dat heeft, blijft de vraag.”

Tip Het Parool via Whatsapp

Heeft u een tip of opmerking voor de redactie? Stuur een bericht naar onze tiplijn.

Meer over