PlusAchtergrond

Doet raadslid Diederik Boomsma het licht uit bij CDA Amsterdam?

Grote CDA-namen zoals Wopke Hoekstra en wijlen Enneüs Heerma zijn hun politieke loopbaan in Amsterdam begonnen. Gezien de slechte peilingen is de vraag of het CDA na 16 maart blijft bestaan in de hoofdstad.

Ruben Koops
Diederik Boomsma is het enige CDA-raadslid in Amsterdam. De partij verliest sinds de jaren tachtig  stemmen in de stad. Beeld Robin Utrecht/ANP
Diederik Boomsma is het enige CDA-raadslid in Amsterdam. De partij verliest sinds de jaren tachtig stemmen in de stad.Beeld Robin Utrecht/ANP

Het ziet er niet goed uit, beaamt zittend en enig CDA-raadslid Diederik Boomsma. Tegelijkertijd: aan de onzekerheid of zijn partij bij de komende gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart genoeg stemmen haalt is hij inmiddels gewend. “It’s not our first rodeo,” zegt hij. Het CDA verliest sinds de jaren tachtig stemmen in Amsterdam, de afgelopen acht jaar zat er nog maar één CDA’er in de raad.

Je zou het niet verwachten, maar het Amsterdamse CDA is met 800 leden een van de grootste afdelingen van het land. Huidig CDA-leider Wopke Hoekstra was er een paar jaar bestuurslid, voordat hij zijn opmars in de landelijke politiek begon. Veel langer geleden leverde het CDA zelfs Amsterdamse wethouders, van wie de latere partijleider Enneüs Heerma de bekendste was. Enneüs’ zoon Pieter is nu fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer.

Maar die roemruchte afdelingsgeschiedenis maakt weinig indruk op Amsterdamse kiezers. Momenteel is het CDA door het vertrek van prominenten als Pieter Omtzigt en Mona Keijzer zwaar gehavend en staan de landelijke peilingen voor het CDA op een dieptepunt. Dat negatieve sentiment is bij de raadsverkiezingen waarschijnlijk nog niet verdwenen. Is Boomsma de christendemocraat die het licht uit doet in Amsterdam?

Balkenende

Voor CDA-kenner Pieter Gerrit Kroeger, auteur van diverse boeken over de partij, is het geen verrassing dat het CDA in grote steden steeds verder krimpt. “De grootste vijand van het CDA is het kerkhof, potentiële kiezers overlijden en dat kost de partij zetels. Dat effect is sterker in de grote steden, waar weinig ouderen bij komen.”

Bovendien heerst er volgens Kroeger binnen het CDA het idee dat stedelingen geen vanzelfsprekende aanhangers kunnen zijn van de christendemocratie. Misschien wel net zo hardnekkig als het beeld van veel Amsterdammers dat het CDA een plattelandspartij is. Allebei onzin, zegt Kroeger. “In 2003 kreeg Jan Peter Balkende ruim 10 procent van de stemmen in Amsterdam. Dat zijn er veel meer dan 40 procent van de stemmen in kleine gemeenten als Valkenburg aan de Geul!” Het zou electoraal gunstig zijn als het CDA zich wat meer op de grote steden richt, wil Kroeger maar zeggen.

De kiezers die ooit op Balkenende stemden vertrokken sindsdien naar andere partijen. Een van de oorzaken is de keuze van het CDA in de afgelopen jaren een rechtse koers te varen in de hoop kiezers terug te winnen van de populistische partijen. Dit wordt de Donnerdoctrine genoemd, vernoemd naar CDA-prominent Piet Hein Donner.

De typische CDA’er ís volgens Kroeger echter helemaal niet zo rechts en de partij maakt zich hiermee bovendien onaantrekkelijk voor potentiële kiezers in de grote steden. “In Amsterdam wonen ruimdenkende mensen. Die win je niet terug door in Noord-Brabant met FvD van Baudet te gaan samenwerken, integendeel.”

Voor Boomsma zou het een hard gelag zijn als hij het laatste CDA-raadslid is en de partij na 42 jaar uit de Amsterdamse raad verdwijnt. Hij wordt geprezen om zijn vasthoudendheid op dossiers, waaronder erfpacht, en was soms zijn tijd ver vooruit. Boomsma werd voorheen nog wel eens uitgelachen als hij zich uitsprak tégen de dingen waar Amsterdam zo trots op was. De rosse buurt, het liberale drugsbeleid, de relaxte handhaving.

Inmiddels is bijna iedereen op dit dossier gedraaid en maakt elke partij zich zorgen om de wetteloosheid in de binnenstad. “Als een CDA’er dit soort dingen zegt wordt hij als een zedenprediker neergezet,” zegt Kroeger. “Maar als Eberhard van der Laan het zegt is het de nieuwe verlichting. Dat is heel typisch.”

Erfpacht

In 2018 kreeg Boomsma het voor elkaar om de neergaande trend van het CDA in Amsterdam heel even te keren. Toen scoorde zijn partij onverwachts beter dan de verkiezingen daarvoor. De reden? Erfpacht. Op voorspraak van Boomsma sloot het CDA in 2017 een verbond met de erfpachterspartij, een beweging die zich hard maakte voor ander erfpachtbeleid. De samenwerking werd zo hecht dat die uiteindelijk opging in het Amsterdamse CDA. Ook nu staan er weer erfpachtactivisten op de kieslijst van het CDA. De partij is daarmee de belangrijkste pleitbezorger geworden van erfpachters in de lokale politiek.

Met succes, mede na langdurige druk van Boomsma heropende de gemeente vorig jaar de mogelijkheid voor erfpachters om over te stappen naar het voordelige erfpachtstelsel. Ook de Tweede Kamer en toezichthouder ACM bemoeien zich steeds meer met de erfpachtsituatie in Amsterdam, dankzij de aanhoudende klachten van het CDA. Het is de vraag of de dankbaarheid onder erfpachters zo groot is dat velen 16 maart wederom CDA stemmen.

Een recente peiling geeft aan dat het CDA op slechts 2 procent van de Amsterdamse stemmen kan rekenen. Boomsma dwingt zichzelf om het positief te bekijken. “Dat is veel beter dan de halvering die het CDA in landelijke peilingen te verduren krijgt.” Maar dat de dreiging serieus is, snapt zijn partij ook wel. Deze week is een campagne gestart – ‘Boomsma moet door’ – die zelfs inspeelt op het risico dat Boomsma niet terugkeert.

Of Boomsma nu in de raad blijft of niet, voor het CDA is er hoop. Kroeger wijst erop dat het in grote steden in Scandinavië heel normaal is dat christendemocratische partijen de grootste zijn, zoals in Helsinki en Stockholm. “We leven in een Europese tijd, het CDA kan wat leren door naar die steden te kijken.”

Wat moet je stemmen op 16 maart? Doe de kieswijzer:

Slag om de Stopera

Op woensdag 16 maart kiest ook Amsterdam een nieuwe gemeenteraad. In aanloop ernaartoe besteedt Het Parool aandacht aan de politieke partijen, campagne, peilingen en verhoudingen in de Stopera. Lees ook via parool.nl/verkiezingen.