PlusAchtergrond

Dit Amsterdamse minikunstwerk gaat een ruimtereis maken: ‘Ook astronauten hebben behoefte aan kunst’

Een werk van de Amsterdamse kunstenaar Mary Kuiper gaat zaterdag een ruimtereis maken om uiteindelijk te worden tentoongesteld in internationaal ruimtestation ISS. ‘De volgende stap is een plek op de maan.’

Marijne Beijen
Op rij twee, in het vijfde vakje van links, zit Kuipers werk ‘Sending Mitochondrial DNA to the Moon’. Beeld The Moon Gallery
Op rij twee, in het vijfde vakje van links, zit Kuipers werk ‘Sending Mitochondrial DNA to the Moon’.Beeld The Moon Gallery

Niet om aardse musea tekort te doen, maar je hebt bijzondere expositieruimten, en je hebt hele bijzondere expositieruimten. Een kunstwerk van de Amsterdamse kunstenaar Mary Kuiper wordt – samen met werken van 63 internationale kunstenaars – vanaf volgende week tien maanden tentoongesteld in internationaal ruimtestation ISS.

Kuipers werk maakt deel uit van The Moon Gallery, een project van Franse wetenschapper Bernard Foing, ook verbonden aan de VU Amsterdam. Eerder was de ‘galerie’ te zien op Hawaï, op de Klein Matterhorn in de Zwitserse Alpen en op de Etnavulkaan. Nu wordt het ISS-station aan dat rijtje toegevoegd, later volgt de maan. Kuiper: “Een gekke gewaarwording, die nu pas een beetje begint in te dalen.”

Paardenhaar

Zelf hoorde ze via een IJslandse kunstenaar over The Moon Gallery: werken die antwoord geven op de vraag welke dingen je toekomstige generaties zou willen meegeven, welke dingen nou écht belangrijk zijn voor de mensheid. En daar kreeg je dan een kubieke centimeter de ruimte voor. Kuiper: “Jeetje, wát een grote vraag, dacht ik destijds. En dat moet dan in zo’n klein vakje passen.”

Ter inspiratie ging ze veel lezen over de ruimte, om bij te leren. Telkens bleef het woord paardenkracht in die ingewikkelde ruimtewetenschap terugkomen. Dat bleef hangen. “Met een paardenfluisteraar als vader is dat misschien ook niet gek. Dat zo’n eeuwenoude aanduiding nog zoveel waarde heeft voor de mensheid, daar wilde ik iets mee.”

Paardenkracht dus. Maar beeld dat maar eens uit. Uiteindelijk priegelde Kuiper een minuscule cirkel – ‘want onbreekbaar, oneindig’ – van paardenhaar uit IJsland, waar naar verluidt de zuiverste paarden op aarde leven. Van een wetenschapper leerde ze dat zich in haarfollikels zogeheten mitochondriaal dna bevindt. “Dat is een soort energiecentrale in onze cellen. En door paardenhaar te gebruiken is de cirkel écht rond.”

Een monnikenwerk was het. En iets wat bij lange na niet in één keer raak was. “Ik moest lichte materialen gebruiken – een kilo materiaal naar de ruimte sturen kost een miljoen. Normaal werk ik met brons, dat blijft wel stilliggen. Maar haar springt alle kanten op. Lijm of haarlak gebruiken wilde ik niet, want ik wilde het zo puur mogelijk houden. Ik heb me helemaal rotgeknoopt.”

[Tekst loopt door onder de foto.]

Mary Kuiper knoopte een minuscuul, lichtgewicht 'nestje' van paardenhaar uit IJsland. ‘Een kilo materiaal naar de ruimte sturen kost een miljoen.’ Beeld Mary Kuiper
Mary Kuiper knoopte een minuscuul, lichtgewicht 'nestje' van paardenhaar uit IJsland. ‘Een kilo materiaal naar de ruimte sturen kost een miljoen.’Beeld Mary Kuiper

Museumervaring

Om de mini-expositie heel aan te laten komen bij het ISS-station is het verpakt in een titanium box. Hoe de astronauten het tevoorschijn toveren is wel spannend. “Het is van veel dingen nog niet bekend hoe ze zich bewegen na zoveel G-krachten en gewichtsloosheid.”

Naast een onderzoeksobject wil The Moon Gallery ook echt een museumervaring zijn, zegt Kuiper. “Astronauten hebben behoefte aan kunst, het zijn geen robots. Het project laat wetenschap en kunst samenkomen. Daaruit kunnen ze weer nieuwe inzichten halen. En hopelijk genieten ze ervan.”

Door een aan de binnenkant geïnstalleerde camera zal The Moon Gallery ook vanaf aarde bekeken kunnen worden. Na een paar maanden komt de galerie weer terug. “Het is een testcase, waardoor we meer leren over hoe aardse dingen ‘overleven’ buiten de dampkring. De volgende stap is dan om The Moon Gallery een plek te geven op de maan. Permanent.”

Kuiper woont de lancering zaterdag 19 februari in select gezelschap bij vanaf de Nasabasis in Wallops, Virginia. Maandagochtend bereikt de onbemande cargovlucht – inclusief kleding, eten en onderzoeksmaterialen – de ruimtebasis. Alles is te volgen via de website van Nasa.

‘Fantastisch’ vindt Kuiper het om deel uit te maken van het project. Ze denkt The Moon Gallery vaak te ‘bezoeken’ vanaf aarde. “Het is zo uniek. En spannend. Wie weet, misschien raken al mijn knoopjes wel los.”

Meer over