PlusAchtergrond

De personeelscrisis versluiert een ander probleem: Schiphol barst aan alle kanten uit haar voegen

Groot onderhoud aan de Aalsmeerbaan van Schiphol. Beeld Ramon van Flymen/ANP
Groot onderhoud aan de Aalsmeerbaan van Schiphol.Beeld Ramon van Flymen/ANP

De druktecrisis op Schiphol woekert voort. Maar de problemen zijn groter dan personeelsgebrek alleen. De landingsbanen, platforms, terminals en zelfs het treinstation kunnen de drukte amper aan.

Herman Stil

Twee weken geleden moest KLM halsoverkop vluchten op Schiphol schrappen en zelfs toestellen leeg naar de luchthaven laten vliegen – om zo duizenden reizigers verbijsterd achter te laten.

Dat was niet alleen vanwege de aanhoudende personeelstekorten, maar ook doordat het vliegveld tegelijkertijd twee landingsbanen buiten gebruik had gesteld voor onderhoud. Toen ook de wind rond de luchthaven uit de verkeerde hoek ging waaien, daalde de capaciteit van Schiphol nog forser terwijl de vertrekhallen vol bleven lopen met passagiers.

Maandag is het weer zo ver. De Aalsmeerbaan is al weken buiten gebruik om van nieuw asfalt te worden voorzien. Maar door het achterhaalde ontwerp van de luchthaven moet die dag ook de kruisende Buitenveldertbaan dicht. Het werk was eerder woensdag en donderdag voorzien maar vanwege de drukte op de luchthaven verplaatst en ingeperkt.

Zeven plagen

Schiphol zit in de hoek van de zeven plagen. De luchthaven zucht onder personeelsgebrek waardoor sinds mei de rijen lang, de vertragingen groot en het aantal gemiste vluchten pijnlijk is. Vorige week werd bekend dat deze zomer dagelijks gemiddeld 13.500 reizigers aan de grond moeten blijven omdat de luchthaven de passagiersstroom anders niet aankan.

Maar de personeelscrisis versluiert een ander probleem: Schiphol barst uit haar voegen. Zo moeten de zes landingsbanen opvallend vaak dicht vanwege onderhoud. En die werkzaamheden duren ook steeds langer.

Dat is het gevolg van het intensieve gebruik van de luchthaven die aan haar groeigrenzen zit. In het gunstigste geval kan het banenstelsel per uur 74 starts en 68 landingen verwerken, wat in piektijden regelmatig gebeurt. Daardoor slijten de banen snel en moeten ze vaak dicht voor onderhoud.

Zo moest in 2018 op de belangrijkste baan van de luchthaven, de Polderbaan, 500 meter asfalt worden vervangen omdat de deklaag op de plek waar toestellen op de baan neerkomen was versleten. Drie jaar later was de Polderbaan ruim 4 vier maanden onbruikbaar omdat de héle asfaltlaag moest worden vervangen, inclusief het deel uit 2018.

Tussendoor ging de twintig jaar oude baan hals over kop nog eens dicht voor een noodreparatie aan het asfalt van de belangrijkste taxibaan die ernaartoe leidt. Een deel van de fundering, dat minstens zestig jaar probleemloos had moeten meegaan, was verzakt.

Vroeg in het jaar

Voorheen werd ingrijpend onderhoud zo vroeg mogelijk in het jaar gepland, zodat het werk klaar was als het vakantieseizoen begon. Maar met de huidige werkzaamheden aan de Aalsmeerbaan is pas begin april gestart.

Schiphol wil met de late start vermijden dat vorst dwarsligger bij de werkzaamheden zou worden, zoals in 2020 bij de Polderbaan was gebeurd. En de luchthaven heeft bewust gekozen al het werk tegelijkertijd te doen, in plaats van het over het jaar uit te smeren. Spreiding zou volgens Schiphol betekenen dat de baan in totaal langer buiten gebruik zou zijn. Ook sluiten veel werkzaamheden op elkaar aan; het ene oponthoud leidt dan tot het andere uitstel.

Het einde van het onderhoud aan de Aalsmeerbaan was oorspronkelijk ‘medio juli’, pal ín de zomervakantie voorzien. Toen de luchthaven die onderhoudsplannen aan de luchtvaartmaatschappijen voorlegde, maakten ze zo’n stampei dat nu — ijs en weder dienende — 4 juli als einddatum is gepland. Later dit jaar moet nog wel aanvullend werk worden verricht.

Beter in coronatijd

“Schiphol doet veel onderhoud omdat ze veel banen hebben,” zegt professor luchtvaarttechniek Joris Melkert van TU Delft. “Dat ze de Aalsmeerbaan dit jaar doen, komt nu slecht uit. Dat had qua planning beter in coronatijd kunnen gebeuren. En met de kennis van nu had in de zachte winter best eerder begonnen kunnen worden.”

In de coronajaren deed Schiphol wel kleiner onderhoud aan haar banen. “En het kost jaren om zulk ingrijpend werk te plannen. Je hebt niet zomaar alle aannemers klaarstaan en je wilt het onderhoud ook niet jaren eerder doen. Dan gooi je geld weg. De keuzes zijn begrijpelijk. Maar achteraf had het beter anders gekund.”

Het zijn niet alleen de landingsbanen die piepen en kraken. De taxibanen die ernaartoe leiden moesten de afgelopen jaren flink op de schop, nadat de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2017 oordeelde dat ze niet veilig genoeg waren. Dat werk is met de recente opening van een gigantisch vliegtuigviaduct over de A4, nagenoeg klaar.

Ook elders op de luchthaven schuurt het. Eind 2017 was er panne bij de luchtverkeersleiding waardoor het vliegverkeer tot stilstand kwam. In 2018 legde een grote stroomstoring de luchthaven tijdelijk lam. En op een van de drukste zomervakantiedagen in 2019 lag het cruciale brandstofsysteem van de luchthaven ruim acht uur plat na een kortsluiting waardoor duizenden reizigers strandden.

Niet meegegroeid

TNO concludeerde achteraf dat de leidingen die vliegtuigbrandstof naar gates en parkerplaatsen voor vliegtuigen leiden, steevast werden verlengd als de luchthaven groeide maar de installaties en organisatie niet waren meegegroeid. Na de stroomstoring van 2018 werd al eenzelfde conclusie getrokken over het electriciteitsnetwerk van de luchthaven.

Ook in de terminals knelt het al jaren, los van de huidige wachtrijen door de personeelscrisis. Doordat het aantal vluchten op Schiphol is begrensd - tot nu een half miljoen maar wellicht binnenkort tot 450.000 - zetten luchtvaartmaatschappijen steeds grotere toestellen in die steeds meer passagiers kunnen vervoeren.

Dat tikt aan in de vertrekhallen, lounges, pieren en bij de bagagebanden, die ondanks rigoureuze verbouwingen de stroom reizigers op piekmomenten niet meer aankunnen. De bouw van een nieuwe A-terminal is in coronatijd uitgesteld. Een bijbehorende A-pier, nodig omdat er ook een tekort is aan gates, staat half afgebouwd leeg na een ruzie met de aannemer.

Spoorstation

En in het spoorstation onder de luchthaven kan het zo druk worden op de perrons en bij de opgangen dat er volgens Prorail gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. Een 285 miljoen euro kostende renovatie — zowel ondergronds als op Schiphol Plaza — zit al jaren in de pen en is nu in 2025 voorzien.

Dit voorjaar stelde Schiphol haar investeringsplannen, voor de komende jaren vast. Maar honderden miljoenen euro's investeren is lastig vanwege de onzekerheid over de toekomst van de luchthaven. Nu het kabinet nadenkt over krimp, kan dat de onderhoudsproblemen van de luchthaven verlichten maar worden investeringen onbetaalbaar

Melkert: “Als ik Schiphol was, zou ik even wachten met investeringen van honderden miljoenen euro’s tot het kabinet eindelijk de knoop doorhakt over de toekomst van de luchtvaart.”