Kastanjebomen op het Kastanjeplein in Oost. Zieke kastanjebomen kunnen worden vervangen door de Amerikaanse kastanje.

PlusReportage

De nieuwe stadsboom komt vaak uit het buitenland

Kastanjebomen op het Kastanjeplein in Oost. Zieke kastanjebomen kunnen worden vervangen door de Amerikaanse kastanje.Beeld Jakob van Vliet

De klimaatverandering heeft gevolgen voor oer-Hollandse bomen als de beuk, de den en de kastanje. De nieuwe stadsboom komt uit het buitenland, klinkt het op de Floriade in aanbouw.

De natste zomer ooit heeft heel wat vakantie­vierende Nederlanders tot wanhoop gedreven, maar op het Floriadeterrein in Almere verwelkomden de leden van het groenteam de aanhoudende regen als een geschenk uit de ­hemel. “Dit was precies wat we nodig hadden,” zegt een ­tevreden dendroloog Jaap Smit, onder meer verantwoordelijk voor de aanplant en het ­onderhoud van duizenden nieuwe bomen op het terrein. “Het moet er volgend jaar fantastisch uitzien en dat gaat nu zeker lukken.”

Een van de attracties op de komende Floriade is het arboretum, een levende catalogus van meer dan tweeduizend bomen en struiken, op alfabetische volgorde geplant op acht hectare grond. Het arboretum moet de enorme variëteit in bomen tonen, maar fungeert ook als toonzaal voor boombeheerders in het land. Want dat is de stellige overtuiging van Smit: als gevolg van ­klimaatverandering zal bij voorbeeld de ­inheemse beuk plaats moeten maken voor nieuwe soorten. “De nieuwe stadsboom heeft vaak een buitenlandse herkomst,” aldus de dendroloog.

Uitheemse insecten

De boom van de toekomst moet klimatologisch tegen een stootje kunnen. Hij krijgt te maken met hete zomers en koude winters, perioden van aanhoudende droogte en hevige regenval in een toch al hetere stad. En, voegt Smit er aan toe, de klimaatverandering zal er ook toe leiden dat uitheemse insecten en boomziekten naar ons land komen. “Een grote variëteit aan bomen vermindert de kwetsbaarheid voor plagen en ziekten. We zien nu op sommige plekken de ­eikenprocessierups van boom naar boom gaan. Een goede mix van soorten kan dat tegengaan.”

Het is daarbij belangrijk van plek tot plek te bekijken welke soorten het beste kunnen worden geplant. Smit: “De beuk heeft het moeilijk. In de Almeerse kleigrond doet hij het prima, maar op de droge zandgrond van Wassenaar sterven ze momenteel bij bosjes. Het heeft geen zin daar nog nieuwe beuken te planten. De kastanje, om een ander voorbeeld te noemen, heeft op veel plaatsen last van de kastanjebloedingsziekte. Gelukkig zijn er goede alternatieven, zoals Amerikaanse kastanjebomen. Kinderen hebben recht op kastanjes.”

Een toch wat bezorgde vraag aan hoofdstedelijke boomconsulent Hans Kaljee: hoe is de situatie in Amsterdam? “Ik ken het pleidooi van Jaap voor meer variatie. Wij verkeren hier in de gelukkige omstandigheid dat we misschien wel de meest diverse bomenstad van het land zijn. We hebben ruim 1500 verschillende soorten binnen de gemeentegrenzen. En dan hebben we ook het nog het geluk dat vrijwel alle bomen hier moeiteloos met hun wortels bij het grondwater kunnen. Boomsoorten die het op droge grond moeilijk hebben, leiden bij ons een probleemloos bestaan.”

Palmbomen voor de Hortus

Dat wil niet zeggen dat er in Amsterdam geen rekening wordt gehouden met het veranderend klimaat. “Het wordt droger en warmer,” zegt Kaljee. “De beuk is inderdaad een kwetsbare soort geworden. Dat kan hard gaan: als een boom eenmaal in slechte conditie verkeert, wordt hij ook meteen een stuk gevoeliger voor insecten of ziekten. Als in Nieuw-West of Zuidoost een beuk moet worden vervangen, zetten we daar geen nieuw exemplaar meer voor terug. Maar in De Pijp kan dat weer wel. En we mixen bomen, iets wat vroeger echt vloeken in de kerk was.”

Kaljee plaatst wel een kanttekening bij de opmars van de klimaatboom. “Dat begrip komt plotseling heel vaak voorbij. Het gaat dan doorgaans over nieuwe soorten uit streken met een vergelijkbaar klimaat. Ik herinner me dat voor de deur van de Hortus ooit een paar palmbomen zijn geplant. Die deden het prima, tot de eerste strenge vorst. Je hebt dus bomen nodig die niet alleen tegen hitte kunnen, maar ook tegen kou. Een voorbeeld daarvan is de iep. Voor mij is de iep ook een klimaatboom. En daar hebben we er 30.000 van in Amsterdam.”

Meer over