PlusExclusief

Burgemeester Femke Halsema: ‘Een coffeeshopverbod voor toeristen is een paardenmiddel’

Burgemeester Femke Halsema: ‘Seksondernemers moeten hard nadenken over hoe zij omgaan met busladingen aan toeristen die wij liever kwijt dan rijk zijn. Ze hebben een verdienmodel dat ten koste gaat van de kwaliteit van het centrum en de inwoners.’ Beeld Jitske Schols
Burgemeester Femke Halsema: ‘Seksondernemers moeten hard nadenken over hoe zij omgaan met busladingen aan toeristen die wij liever kwijt dan rijk zijn. Ze hebben een verdienmodel dat ten koste gaat van de kwaliteit van het centrum en de inwoners.’Beeld Jitske Schols

Burgemeester Femke Halsema miste in coronatijd het ‘rauwe randje’ van de stad, maar nu de drukte terug is, ziet ze met lede ogen aan hoe de binnenstad weer wordt opgevreten door het massatoerisme en kondigt ze extra maatregelen aan. ‘Het historische centrum moet niet permanent worden gebruikt als pretpark.’

David Hielkema

Voor de ambtswoning ligt nog een half gebroken Heinekenflesje en in het water drijven wat lege bierblikjes, maar burgemeester Femke Halsema, deze week 56 jaar geworden, genoot donderdag vooral na van de stad die weer oranje kleurde. “Het was een enorm feestelijke, vrolijke bende. Je hart breekt een beetje als je de stad de volgende ochtend bezaaid met afval ziet. Het laat wat blauwe plekken achter in de stad.”

Die ‘blauwe plekken’ kennen de binnenstadbewoners ook. Volgens Halsema is de kritische grens van de overlast die drommen toeristen brengen na twee jaar corona alweer bereikt. “Koningsdag en de Pride zijn uitzonderlijke dagen die horen bij de hoofdstad, maar het prachtige historische centrum waar mensen wonen moet niet permanent worden gebruikt als een pretpark.”

De burgemeester heeft daarom nieuwe maatregelen aangekondigd voor het Wallengebied. Zo wordt de terrasuitbreiding die tijdens de coronapandemie voor horecazaken gold vanaf volgende week ingetrokken en gaat een uitgebreider alcoholverbod gelden. Crowdmanagement moet voor minder toeristen zorgen.

Voor ondernemers zijn de nieuwe maatregelen na twee jaar weinig omzet een aderlating.

“We hebben altijd gezegd dat de uitbreiding niet permanent is en dat we rekening moeten houden met de overlast. We zien nu dat terrasuitbreiding niet meer houdbaar is. Het beperken van de verkoop van alcohol heeft grote gevolgen voor die kleine supermarktjes, die één fles Jif en een zakje chips in de etalage zetten, maar eigenlijk alleen alcohol verkopen. So be it.

In hoeverre zullen deze maatregelen helpen tegen de acute overlast die bewoners ervaren?

“Je hebt weinig aan crowdcontrol als je de oorzaak niet aanpakt. Grote groepen blijven komen. Wij proberen ze te spreiden, maar het werkelijk wegnemen van de oorzaken kost tijd. Daarin zet ik stappen, maar ik heb politieke en maatschappelijke steun nodig. En steun van de ondernemers.”

Bent u met die ondernemers in gesprek?

“Verschillende groepen in de binnenstad zijn permanent verwikkeld in een belangenconflict. Een deel van de ondernemers vindt dat wij door handhaving of crowdcontrol de enorme massa moeten beteugelen, maar tegelijkertijd zijn er ondernemers die in het buitenland adverteren voor vrijgezellenfeesten. Op het moment dat men niet bereid is om een oplossing te leveren voor het probleem, blijft het dweilen met de kraan open.”

Zoals de Bananenbar en Casa Rosso?

“Naam en toenaam is niet nodig, maar seksondernemers moeten hard nadenken hoe zij omgaan met de busladingen aan toeristen die wij liever kwijt dan rijk zijn. Ze hebben een verdienmodel dat ten koste gaat van de kwaliteit van het centrum en de inwoners.”

Tijdens de eerste lockdown zei u dat u het ‘rauwe randje’ mist in Amsterdam.

“Dat is stoutheid, onconventionaliteit, een nachtleven waarin paradijsvogels zich welkom voelen en drags vrij over straat kunnen lopen. Deze vorm van commercie staat juist vijandig ten opzichte van de paradijsvogels, de veiligheid van de stad en de sekswerkers.”

Om het centrum te ontlasten wilt u elders een erotisch centrum bouwen. Onlangs leverde dat plan verzet op vanuit zes belangenorganisaties en 130 sekswerkers. Hoe kijkt u daarnaar?

“Ik vind de houding van sekswerkers defensief. Als ik met ze praat, erkennen ze dat de Wallen suboptimaal zijn. Ze zijn bang dat het slechter wordt, maar ik heb altijd gezegd dat het centrum een verbetering moet zijn van hun mensenrechten.”

Hoe verklaart u dat 130 sekswerkers dit ondertekend hebben?

“Het overgrote deel van de vrouwen heeft een kwetsbare status en is afkomstig uit Oost-Europa of Latijns-Amerika. Je ziet dat veel vrouwen worden aangezet door kamerverhuurders en ondernemers om op te komen voor het behoud van de sector op de Wallen.”

“Maar ik wil de sekswerkers niet tekortdoen. Er zijn ook buitengewoon mondige vrouwen. Tegen hen heb ik nu een paar keer gezegd: denk eens mee over de verbetering van de situatie. Je kan niet alleen op de Wallen willen blijven werken als je weet dat de inwoners er zo veel last van hebben.”

Wanneer verwacht u meer duidelijkheid te geven over het realiseren van een erotisch centrum elders in de stad?

“We hebben een shortlist van acht mogelijke locaties. Her en der ben ik al aan het praten of we niet een volgende stap kunnen zetten. Het moet echt een centrum worden met allure, waar seksualiteit niet weggemoffeld is en waar ook trans werkers veilig kunnen zijn.”

“Dat ze worden uitgelachen door toeristen moet stoppen. Anders dan op de Wallen zullen de ramen in een centrum aan de binnenkant zitten met ruimte voor erotisch entertainment en een theater. Dat betekent dat de mensen die daar komen alleen maar mensen zijn die er iets te zoeken hebben. Het moet ook minder aantrekkelijk worden voor dealers.”

Een andere maatregel die de burgemeester wil invoeren is een coffeeshopverbod voor toeristen, het zogenoemde i-criterium. Volgens Halsema is dit nodig om de ‘oververhitte markt’ te reguleren. De markt moet voor lokaal gebruik worden ingericht, zoals Amsterdam onder burgemeester Van der Laan in 2010 ook voorstond. “Alleen is sindsdien niks aan de vraag gedaan en die is juist enorm gestegen onder de invloed van het toerisme,” zegt Halsema.

Onderzoek toont aan dat toeristen verantwoordelijk zijn voor twee derde van de vraag naar cannabis. Daarmee zouden circa 100 van de 166 coffeeshops overbodig zijn. De politie, het Amsterdamse Openbaar Ministerie en Halsema zeggen bovendien dat de grote vraag leidt tot ‘monopolievorming’ en ‘ondoorzichtige financiële structuren’. Ze waarschuwen dat de invloed van de georganiseerde misdaad in de stad steeds groter wordt.

De raad is juist bang dat straathandel en daardoor de criminaliteit toeneemt.

“Alle argumentatie is bewijs uit het ongerijmde. Dat geldt voor hun argumentatie én voor die van mij. Niemand heeft het bewijs dat er meer straatdealers komen. Ik betoog dat we op dit moment meer dan duizend straatdealers in de stad hebben en dat zij afkomen op die groep jongeren voor wie coffeeshops, drank en drugs de belangrijkste redenen zijn om naar Amsterdam te komen.”

Zijn het geen onverantwoorde risico’s? Wat als hierdoor juist jongeren uit Nieuw-West en Zuidoost dealer worden?

“Het is voor mij zinloos te veel te leunen op speculaties. Ik vind het jammer dat de discussie wordt platgeslagen tot politieke tegenstelling. Je zou ook kunnen zeggen dat de markt voor straatdealers een stuk kleiner wordt als deze toeristen niet meer komen en dat daardoor het aantal straatdealers afneemt. De politie steunt de maatregelen ook. Dat zegt ook dat zij hier vertrouwen in hebben.”

Gaat u het i-criterium invoeren als u de raad niet meekrijgt?

“Vanaf het begin heb ik gezegd dat ik mijn zin niet zomaar ga doordrijven. Maar de raad doet het probleem tekort door meteen de hakken in het zand te zetten terwijl we de problemen in de stad delen. Ik hoop vooral samen tot slimme compromissen te komen die nog niet bedacht zijn. Tot dusver heb ik geen beter alternatief van ze gehoord.”

Sofyan Mbarki van de PvdA kwam met een alternatief: een algeheel blowverbod voor toeristen.

“Daarbij is handhaving een probleem. Je moet dan op straat vragen wie toerist is. Maar ook hiervan zeg ik: dit moeten we wegen en het verdient een serieus debat.”

Als de markt weer gereguleerd is, is de kans aanwezig dat het aanbod van toeristen die weer willen blowen alsnog groot wordt.

“Ik pleit voor een tussenfase waarin de markt kan afkoelen. Het i-criterium is niet iets waar ik trots op ben. Het is een paardenmiddel dat je moet inzetten omdat je geen goede alternatieven hebt. Tegelijkertijd moeten we veel sterker een nationale en internationale lobby voeren op het legaliseren van cannabis in heel Europa. Dat is de enige weg. Nu bedienen wij jongeren uit heel Europa die hiernaartoe komen voor coffeeshops.”

Door een coffeeshopverbod zal circa 9 procent van de toeristen wegblijven, blijkt uit recent onderzoek van I&O Research. Dat is niet veel.

“Het i-criterium is geen maatregel om het algemene toerisme tegen te houden of te ontmoedigen. Absoluut niet. De maatregel richt zich specifiek op een groep toeristen die zich aangetrokken voelt door de unieke combinatie van drank en cannabis die Amsterdam biedt en die zich met grote regelmaat misdraagt. Dat die wegblijven is precies de bedoeling.”

Deze maatregelen zullen iets tegen de overlast doen, maar de Wallenbewoner heeft een lange adem nodig?

“De Wallen blijven een toeristische trekker, maar ze moeten niet langer een vervuild pretpark zijn waar geen kwaliteit van leven meer is en de Amsterdammer wegblijft. We willen geen Venetië worden. We hopen dat de Wallen over een aantal jaar net zoals De Pijp of het Museumkwartier vooral mensen aantrekken die zien hoe mooi de stad is. Hoe lang dat nog duurt, weet ik niet, maar je zult zien dat we behoorlijk hard blijven ingrijpen.”

Maatregelen tegen overlast in Wallengebied
- Horecazaken op de Wallen en de Nieuwmarkt mogen terrassen vanaf volgende week vrijdag niet meer uitbreiden.
- Er komt een uitgebreider alcoholverkoopverbod voor supermarkten: van donderdag tot en met zondag mag er na vier uur ’s middags geen alcohol worden verkocht.
- Meer crowdmanagement: op de Wallen wordt, net als in coronatijd, eenrichtingsverkeer ingesteld in verschillende stegen. Het moet ertoe leiden dat het aantal bezoekers op piekmomenten wordt teruggebracht tot 70 procent van de bezoekersaantallen in 2019.
- De gemeente onderzoekt het plaatsen van draaihekjes om zo bezoekers in en uit het Wallengebied te laten.
- Er zal intensiever worden gehandhaafd op straatdealers.
- De gemeente gaat in gesprek met sekstheaters om de lange wachtrijen die zij veroorzaken te verminderen.
- De maatregelen komen boven op de hotelstop die in het centrum geldt, het terugdringen van het toeristische aanbod in de winkelstraten en het verbod op kroegentochten en rondleidingen op de Wallen.

Meer over