PlusTen slotte

Benjamin Mouwes (1948-2022): speeltuinburgemeester wist alles van de stad

Benjamin Mouwes was een wandelende encyclopedie, vrijwilliger in Artis en burgemeester van de speeltuin. Op 26 juni overleed hij aan de gevolgen van uitgezaaide longkanker.

Patrick Meershoek
null Beeld Su Tomesen
Beeld Su Tomesen

Als vrienden of bekenden Benjamin Mouwes op straat tegen het lijf liepen, wisten ze: dit gaat tijd kosten. “Bennie was een enorme ouwehoer,” vertelt zijn zus Lineke. “Maar het was altijd interessant wat hij te vertellen had. Hij was een wandelende encyclopedie en wist bijvoorbeeld ontzettend veel over de geschiedenis van de stad. Dat vertellen van verhalen is echt een familiekwaal. In de zaak van mijn ouders regende het moppen en anekdotes. Als kind vond Bennie het al heerlijk om daarnaar te luisteren.”

De op 26 juni overleden Mouwes werkte lang als hulp in de bekende koosjere delicatessenzaak van zijn familie in de Utrechtsestraat. Hij moest daar geregeld aan zijn werkzaamheden worden herinnerd, vertelt Lineke. “Bennie had een blauwe maandag economie gestudeerd, maar voor de handel was hij niet in de wieg gelegd. Hij heeft alles bij elkaar achttien jaar gestudeerd. Dat zegt wel iets. Hij had geen grote haast om aan een maatschappelijke carrière te beginnen. Geld interesseerde hem niet. Het leven moest leuk en zinvol zijn.”

Typisch naoorlogs Joods

Mouwes was geboren in een gezin dat Lineke omschrijft als typisch naoorlogs Joods: druk, luidruchtig en gezellig. Humor was de haarlemmerolie tegen het leed waarover thuis, in de woning boven de winkel, niet of nauwelijks werd gesproken. “Onze ouders hadden zich na de oorlog weer opgericht met het uitgangspunt dat het verdriet onder de duim moest worden gehouden. Dat betekende in de praktijk: een eindeloze stroom aan moppen en anekdotes. Geen verhalen over de oorlog. Het mocht niet droevig zijn.”

Ook Bennie rolde ogenschijnlijk opgewekt door het leven. Hij was een beetje een flierefluiter, maar wel een met een volle sociale agenda. Mouwes leek iedereen te kennen en andersom. Zijn langdurige verblijf aan de universiteit werd afgesloten met een studie diergedragskunde. Dat leverde hem geen betaald werk op, maar wel een blijvende belangstelling voor dieren. Hij was onder meer bestuurslid van ‘t Swieneparredies in Garrelsveer en nam als vrijwilliger de dingo’s van Artis mee voor een wandeling door de binnenstad – toen dat nog kon en mocht.

Een betaalde baan vond Mouwes na zijn vijftigste alsnog bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Hij ging aan de slag als medewerker van de zogeheten Historische Steekproef Nederland, een kolossaal werk om de levensverhalen van willekeurig gekozen Nederlanders in detail vast te leggen als basis voor wetenschappelijk onderzoek. Mouwes ging het land in om data te verzamelen in uiteenlopende archieven. Een geduldwerkje, maar hij deed het graag en bleef na zijn pensionering in 2017 als vrijwilliger verbonden aan het project.

Burgemeester van de speeltuin

Na zijn verhuizing naar de Nieuwmarkt in de jaren negentig ontfermde Mouwes zich over de zieltogende speeltuin De Waag op de Oudeschans. “De coördinator sloot de speeltuin om zes uur. Benjamin vond dat vervelend voor de voetballende jongens, en bood aan het hek om negen uur dicht te doen,” vertelt buurtbewoner Loes Wagemans. “Daarna ging hij de speeltuin ook openen. Elke dag maakte hij een ronde, opende de zandbak voor de kinderen en ruimde de troep op. Hij was de burgemeester van de speeltuin.”

Een half jaar geleden werd bij Mouwes uitgezaaide longkanker vastgesteld. Aan de hoop op genezing kwam in april van dit jaar een einde, toen bleek dat de behandeling niet was aangeslagen. Wagemans: “In maart hebben we de verjaardag van Benjamin in de speeltuin gevierd, met vrienden, familie, collega’s en buurtbewoners. Hij heeft toen ook de Andreaspenning gekregen voor zijn inzet. Daar was hij zeer verguld mee.”

Drie dagen voor zijn overlijden kwam Mouwes, sterk vermagerd, nog een half uurtje op een bankje zitten om afscheid te nemen van zijn speeltuin.