PlusInterview

Amsterdamse ziekenhuizen komen niet toe aan ruim 12.000 uitgestelde operaties

De inhaalzorg ligt op zijn gat en er worden weer geplande operaties afgezegd. Hoog tijd dat ziekenhuizen ook in de ‘gewone zorg’ beter gaan samenwerken, zegt Jaap Bonjer, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde en chirurg in Amsterdam UMC.

Malika Sevil
Lege reservebedden in het OLVG staan klaar voor de piek van een komende coronagolf. Beeld ANP / Kees van de Veen
Lege reservebedden in het OLVG staan klaar voor de piek van een komende coronagolf.Beeld ANP / Kees van de Veen

U was in mei nog vrij optimistisch dat de geschatte 170.000 patiënten die in Nederland wachten op een operatie nog vóór het einde van het jaar aan de beurt zouden zijn. Maar het aantal opnames van coronapatiënten neemt met de dag toe. Hoe staat het ervoor?

“In sommige delen van het land is het wel gelukt om zorg in te halen, met name in het oosten, maar het westen komt er niet aan toe. Amsterdam UMC ook niet. Er staan zo’n 7000 patiënten op de wachtlijst, onder wie 1500 kinderen.”

Hoe komt dat?

“Door personeelstekort kunnen we dertig procent minder opereren. We hebben onder het personeel een verzuim van vijf à tien procent en daarbovenop hebben we veel uitstroom. In heel Nederland zagen we in de zorg vóór de pandemie 14.000 vacatures, dat stijgt volgend jaar volgens de meest recente schattingen naar 75.000 vacatures. Momenteel leiden we in onze 30 operatiekamers zo’n 60 OK-assistenten op. Meer plek hebben we simpelweg niet. Maar dat kan ook anders. Piloten worden bijvoorbeeld deels met simulatoren opgeleid en daar willen we in de zorg ook naartoe. Er wordt gewerkt aan een plan om vier digitale trainingscentra voor operatie-assistenten en andere zorgverleners op te zetten. Deze centra zullen worden gecombineerd worden met een leer/werkplaats – een klein ziekenhuis waar het accent ligt op trainen. In Amsterdam UMC hebben we het Amsterdam Skills Centre, waar we digitaal kunnen opleiden.”

Achter al die 7000 mensen op de wachtlijst zit een verhaal. Wat zijn de meest schrijnende?

“Elk verhaal is schrijnend, maar als ik dan toch een categorie mag kiezen dan zijn het de kinderen met de aangeboren afwijkingen, zoals een hazenlip of een kromme rug, die veel te lang moeten wachten. Maar als je pijn hebt door een versleten heup dan is dat natuurlijk ook heel erg.”

Kan een kind ook een operatie aan een hazenlip krijgen in een ander ziekenhuis?

“Zeker! Een academische chirurg kan dat in een ander ziekenhuis doen. Dat gebeurt nog te weinig. Daarvoor zijn we druk in gesprek met een aantal ziekenhuizen, maar het kost meer tijd om dat te organiseren dan gehoopt.”

De ziekenhuizen werken juist zo goed samen in de zorg rondom corona. Wat is nu het probleem?

“Je raakt een gevoelige snaar. Helaas moeten we vaststellen dat zodra de Covid even weg is we in de zorg weer terugvallen in het oude denken. Ik snap dit niet. Zorgen over verlies van autonomie of de angst om patiënten kwijt te raken spelen misschien een rol. Het is complex, dat zie ik ook wel, want het moet goed en veilig gebeuren, maar we moeten echt beter samenwerken. Amsterdam UMC heeft mensen op de wachtlijst staan die niet aan de beurt komen omdat wij een lange wachtlijst hebben, terwijl elders mensen met minder urgente klachten al geholpen zijn. Die patiënten zouden we beter over de regio moeten verdelen. En daarvoor zouden we regionale coördinatie moeten hebben, net als voor de covidzorg.”

Wat zou de zorg nog meer helpen op de korte termijn?

“Het advies van het kabinet om handen te wassen, afstand te houden en mondmaskers te dragen lijkt me heel goed. Maar we kunnen meer doen om onnodige zorgdruk te vermijden: het boerenverstand gebruiken. Wacht bijvoorbeeld bij het stoplicht een paar seconden tot het groen wordt. Als iedereen dat doet, dan scheelt dat ook alweer een aantal verkeersslachtoffers. Kijk eens na tien uur ’s avonds op de spoedeisende hulp naar de patiënten die een ongeluk hebben gehad: bijna allemaal hebben ze teveel gedronken. Ga niet met drank op achter het stuur zitten. Dat scheelt allemaal.”

Dat is een opmerkelijke oproep. Tegenwoordig is de meest gehoorde boodschap toch het vaccineren.

“Natuurlijk roep ik ook op om je te laten vaccineren, maar ik realiseer me dat het een recht is en geen plicht.”

Jaap Bonjer, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde en chirurg in Amsterdam UMC. Beeld VUmc
Jaap Bonjer, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde en chirurg in Amsterdam UMC.Beeld VUmc

Hoe staat het ervoor in onze zorg?

Het OLVG heeft afgelopen week weer twee coronaverpleegafdelingen geopend: één op locatie West en één op locatie Oost, iets waarvan in de zomermaanden nog vurig werd gehoopt dat het niet meer nodig zou zijn. Een klein deel van de geplande niet-urgente operaties moet noodgedwongen worden uitgesteld en aan inhaalzorg komt het ziekenhuis nauwelijks toe. Het grootste probleem is het schreeuwende tekort aan verpleegkundigen. Het ziekteverzuimpercentage onder het personeel is, net als bij andere zorginstellingen, hoog.

De instroom van coronapatiënten neemt toe, maar er is ook een hoge aanloop van patiënten met andere medische problemen, zegt vaatchirurg en hoofd medisch crisisteam van het OLVG Roos van Nieuwenhuizen. “De drukte op de spoedeisende hulp gaat altijd in golfbewegingen. Ik kan het niet verklaren maar de stroom patiënten met acute problemen lijkt groter dan normaal. Omdat de maatschappij zo goed als open is, zien we ook weer volop intoxicaties en patiënten met verwondingen na een ongeluk. Vorige week hebben we noodgedwongen kortdurend een opnamestop moeten instellen.”

Het aantal patiënten dat bij OLVG wacht op een operatie is van 3000 opgelopen naar 5200 . “Een deel van de operaties hebben we afgelopen maanden kunnen doen en we proberen nu met man en macht een plek te creëren voor de mensen die door uitstel van de operatie mogelijk gezondheidsschade oplopen.”

Van Nieuwenhuizen was voorbereid op een nieuwe coronagolf, maar dat het zo snel zou gaan had ze niet verwacht. “De sfeer is strijdbaar en weerbaar. Ik hoor collega’s zeggen: ‘We gaan het weer doen,’ maar de piek moet nog komen en daar zien we huizenhoog tegenop.”

Meer over