PlusAchtergrond

Amsterdam wordt proeftuin voor dronevluchten: ‘We willen laten zien dat het ook boven steden veilig kan’

Dronevliegtuigen die pakketjes bezorgen of als luchttaxi dienst doen zijn nog ver weg. Dat zal veranderen, te beginnen in hartje Amsterdam, Enschede en Rotterdam, waar komende maand op grote schaal wordt geoefend met zelfsturende drones.

Herman Stil
Eerder dit jaar werd getest hoe een drone de brandweer kan helpen als vliegende verkenner bij brand. Beeld Dingena Mol
Eerder dit jaar werd getest hoe een drone de brandweer kan helpen als vliegende verkenner bij brand.Beeld Dingena Mol

Een medisch noodgeval. Als een razende spoedt een medidrone zich boven de Amsterdamse binnenstad van ziekenhuis OLVG naar het Centraal Station. Maar halverwege de vlucht wordt ingegrepen, want er vliegt een concurrerende pakjesdrone in de weg. Uit zichzelf leidt U-Space, een verkeersleidingsysteem dat geautomatiseerd droneverkeer reguleert, beide vluchten van elkaar weg. Conflict vermeden.

Het is nog een scenario, maar niet van een sciencefictionfilm. Begin augustus wordt de vlucht – en een trits andere – in het echt uitgevoerd vanaf het Marineterrein in het hart van Amsterdam. Nou ja, in het echt; de vlucht met de medische drone is gesimuleerd. Maar de andere zelfvlieger zoemt wel degelijk rond het voormalige marine-etablissement.

Een medidrone die medische hulpmiddelen razendsnel naar de plek des onheils brengt of artsen aan- en patiënten afvoert klinkt als toekomstmuziek. Maar dan wel muziek die over tien jaar werkelijkheid kan worden, zegt Marta Tojal Castro van het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR). Ze coördineert de proefvluchten die in augustus boven Amsterdam, Enschede en Rotterdam plaatsvinden. Dan zal onder andere voor het eerst in Nederland een passagiersdrone vliegen.

Nu kennen we drones, vliegtuigjes die al dan niet deels zelfsturend door het luchtruim gaan, vooral van het maken van mooie filmbeelden. Of, in militaire zin, van leed en verwoesting. Maar politiedrones die onlusten in de gaten houden of brandweerdrones die helpen vuur op te sporen, zijn al werkelijkheid. Net als drones die gebruikt worden bij de inspectie van bruggen, gebouwen of — zoals bij KLM op Schiphol — bij het onderhoud van vliegtuigen.

Pakjesdrones

Veel meer toepassingen liggen op de plank. Zoals drones die de laatste kilometer van de voortwoekerende pakketbezorging op zich nemen en onze webwinkelpakjes of thuisbestelde maaltijden voor de deur droppen, zoals Thuisbezorgd.nl dit voorjaar in Amsterdam al eens uitprobeerde. En dan zijn er nog ideeën voor dronetaxi’s en — waarom niet — in plaats van een auto een drone voor de deur.

De mogelijkheden zijn legio, evenals de obstakels en belemmeringen. Want hoe wordt voorkomen dat al dat vlieggerei, groot en klein, elkaar of bestaand vliegverkeer in de weg zit? Sinds 2015 wordt in Europees verband gewerkt aan een autonoom verkeersleidingsysteem voor drones, U-Space. “De afgelopen tien jaar is veel onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van drones,” zegt Tojal Castro. “We willen nu laten zien dat het gebruik ervan ook boven steden veilig kan .”

Van het vooraf beoordelen van een vliegplan via het live begeleiden van droneverkeer, het uitproberen van verschillend dronegebruik én de reacties van bewoners: alles wordt de komende weken getest. “We hebben veel verschillende doelen. Zoals het testen van de communicatie tussen drones, tussen bestuurders en met degene die het luchtruim beschikbaar stelt, de luchtverkeersleiding en dienstverleners die data als de weersverwachting of locatiegegevens beheren.”

Er moet nog veel worden uitgevogeld. “Het systeem moet veilig met verschillende drones kunnen omgaan, maar ook rekening houden met ander vliegverkeer, zoals helikopters en verkeersvliegtuigen.” Zo is voor drones onder strikte voorwaarden een stukje luchtruim tot 120 meter hoogte beschikbaar. Maar dan weer niet boven bebouwing, laat staan in de buurt van vliegvelden. Ook moet er altijd een bestuurder achter de hand zijn en mag alleen op zicht worden gevlogen. Allemaal beperkingen die grootschalige inzet van drones dwarsbomen.

Autonome vluchten

Dat U-Space werkt, is eind juni aangetoond in Groot-Brittannië. Iets dat het NLR — brexit indachtig — de afgelopen weken nog eens moest overdoen op zijn proefterrein in Marknesse zodat ook de Nederlandse (ILT) en Europese luchtvaartinspectie (Easa) weten dat de veiligheid is gewaarborgd.

De komende maand vinden in Amsterdam zowel vluchten plaats waarbij de bestuurder vanaf de grond controle over de drone houdt, als vluchten waarbij de drone deels autonoom opereert en uit het zicht van de bestuurder verdwijnt, wat in Nederland nu zelden wordt toegestaan.

NLR wil daarnaast achterhalen in hoeverre droneverkeer overlast of gevoelens van onveiligheid bij bewoners veroorzaakt en hoe het met privacy zit als overal alziende vliegtuigjes rondzoemen.

Vooroordelen

Honderd Amsterdammers hebben inmiddels vragenlijsten met hun vooroordelen ingevuld; twintig staan straks op het Marineterrein terwijl daar proefdrones rondvliegen. “Publieke acceptatie is cruciaal,” zegt Tojal Castro. “Mensen kunnen nu denken dat drones onveilig of luidruchtig zijn, maar wij willen beter leren begrijpen of dat echt zo wordt gevoeld als men ze ook ziet vliegen.”

Na Amsterdam verhuist het proefcircus naar Twente, waar op een voormalige vliegbasis vaker drones worden getest. “Daar zullen we laten zien wat de sociale impact van drones kan zijn met vluchten op en om Twente Airport. Bijvoorbeeld met een medische vlucht om aan te tonen dat slachtoffers sneller naar het ziekenhuis vervoerd kunnen worden dan over de weg en goedkoper dan met een traumaheli. Maar ook met toepassingen voor de brandweer en voor politiesurveillance. We willen laten zien dat drones oplossingen bieden die steden ontlasten en mensen helpen.”

Dronetaxi's

In Rotterdam ligt de focus vervolgens op commerciële toepassingen, zoals dronetaxi’s die havenloodsen en bemanningen naar schepen vliegen. Zo wordt er voor het eerst in Nederland een aantal vluchten uitgevoerd met een tweepersoonsluchttaxi van het Chinese Ehang, hoewel die wel al eens rondvloog binnen de beschermende muren van de Johan Cruijff Arena. Een van de testen is een onbemande vlucht vanuit de haven naar Rotterdam Airport, waarbij het toestel op afstand wordt bestuurd.

Dat voor de doorbraak van dronevluchten nog een groot aantal hordes te nemen is, blijkt wel als Tojal Castro door de plannen voor de proeven in Amsterdam scrolt. Al maanden geleden is voor elke vlucht toestemming gevraagd, zoals verplicht is voor alle commerciële dronevluchten in Nederland. Los daarvan is ook toestemming geregeld bij Luchtverkeersleiding Nederland. Het Marineterrein ligt immers op de aanvliegroute van de ‘kleine baan’ van Schiphol-Oost.

Die langdurige vergunningenperiode is een ander obstakel dat uit de weg geruimd zal moeten worden om drones voor maatschappelijke, commerciële en privédoeleinden mogelijk te maken. Niemand kan immers drie maanden wachten op toestemming om een pakket te bezorgen met een drone.

De proeven spelen daarbij een sleutelrol. “Omdat dronevluchten nu streng gereguleerd zijn, is zo’n lange aanvraag met veel bureaucratie onvermijdelijk,” aldus Tojal Castro. “Dat kan met deze proeven veranderen. Door aan te tonen dat U-Space veilig werkt, kunnen we toezichthouders geruststellen.”

Ingewikkeld

Daar zal nog wel even overheen gaan. De serie proeven verhuist na Rotterdam naar het Spaanse Santiago de Compostella, waar alle onderdelen in een alles omvattend slotakkoord nog eens worden uitgeprobeerd. Daarna worden alle ervaringen uitgewerkt. “Wij verwachten over twee jaar de volgende stap te maken.”

Tussendoor worden weer andere proeven gehouden om droneverkeer te versoepelen. Die tests grijpen niet alleen in elkaar, maar haken ook aan bij de al decennia voortslepende plannen om het Europese luchtruim op de schop te nemen. Want drones en andere vliegtuigen zullen ooit met elkaar moeten samenleven. “Dat maakt het heel ingewikkeld. Wij gaan er niet van uit dat er binnen tien tot vijftien jaar massaal met drones zal worden gevlogen.”