PlusAnalyse

Amsterdam en Weesp: geen huwelijk dat voortkomt uit brandende liefde

De fusie tussen Amsterdam en Weesp is een feit. In 1355 kreeg Weesp de stadsrechten van Willem van Beieren, woensdag haalt Femke Halsema de sleutels op. Of het bestuurlijke huwelijk een succes wordt, hangt af van beide partners.

Patrick Meershoek
Weesp wordt een stadsgebied van Amsterdam. Door de fusie groeit het aantal inwoners van Amsterdam van 873.000 naar 893.000 en de omvang van 219 vierkante kilometer naar 243 vierkante kilometer. Beeld Evert Elzinga/ANP
Weesp wordt een stadsgebied van Amsterdam. Door de fusie groeit het aantal inwoners van Amsterdam van 873.000 naar 893.000 en de omvang van 219 vierkante kilometer naar 243 vierkante kilometer.Beeld Evert Elzinga/ANP

Er zijn mensen voor wie het een schrikbeeld is géén Amsterdammer te zijn. Doorgaans zijn dat Amsterdammers, of voormalige Amsterdammers. De andere zestien miljoen Nederlanders kunnen er prima mee leven dat zij niet in de hoofdstad wonen. Zij hebben hun auto wel eens geparkeerd in de binnenstad van Amsterdam, hebben lijkbleek de rekening betaald voor een kop koffie met appelgebak op het terras, zijn op de hoogte van de uitslag van de raadsverkiezingen en prijzen zich ’s avonds thuis op de bank met een zucht domweg gelukkig buiten de stad.

Ook het huwelijk tussen Amsterdam en Weesp dat woensdag wordt voltrokken is niet voortgekomen uit een brandende liefde. Er is geen Weesper te vinden die zegt: goh, dit hadden we eigenlijk 700 jaar eerder moeten doen. Verreweg de meeste inwoners vinden het jammer of zelfs verdrietig dat Weesp woensdag zijn zelfstandigheid opgeeft en vanaf donderdag deel uitmaakt van Amsterdam. Het ís ook een dramatisch moment in de historie: in 1355 kreeg Weesp de stadsrechten van Willem van Beieren en in 2022 komt Femke Halsema de sleutels weer ophalen.

Sluitstuk

Wat bijna tien jaar geleden begon als een verkennend onderzoek naar de bestuurskracht van de gemeente Weesp, vindt woensdag om middernacht zijn sluitstuk in een plechtige ceremonie ter gelegenheid van de fusie. Burgemeester Bas-Jan van Bochove verwelkomt zijn Amsterdamse collega woensdag als gast bij een speciaal programma met toespraken en muziek, om twaalf uur hangt Femke Halsema haar ambtsketen om, ten teken dat Weesp voortaan Amsterdams grondgebied is, met alle rechten en plichten die daarbij horen.

Er verandert veel voor de Weespers. Tegen de afschaffing van rioolheffing en de verlaging van de onroerendezaakbelasting zal niemand bezwaar maken, maar verschillende organisaties hebben al te maken gekregen met de Amsterdamse regelzucht. Het WeesperNieuws sloeg vorige week alarm over het jaarlijkse Sluis-en-Bruggenfeest waarvan de organisatie als gevolg van de Amsterdamse methode om evenementen per bezoeker te belasten voortaan 10.000 euro aan leges zou moeten ophoesten in plaats van de gebruikelijke 400 euro.

Tegelijkertijd verandert er weinig voor de Weespers. Het Amsterdam-Rijnkanaal is niet langer de natuurlijke grens met buurgemeente Amsterdam, maar de Oudegracht en de Hoogstraat liggen donderdagochtend op precies dezelfde plek als waar zij nu liggen, en ook in café Bijna Thuis komt er geen karnemelk op de tap. Donderdag worden ook meteen de leden geïnstalleerd van de nieuwe gebiedscommissie die de belangen van Weesp de komende vier jaar onder de aandacht moet brengen van het stadsbestuur in de Stopera.

Spannend proces

Of het bestuurlijke huwelijk een succes wordt, hangt af van beide partners. Dat wordt een spannend proces. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat een buurgemeente zich op vrijwillige basis uitlevert aan Amsterdam. De dorpen in Landelijk Noord deden dat een eeuw geleden ook, maar daar stond het water na de watersnood letterlijk tot aan de lippen. Alle andere uitbreidingen waren het gevolg van annexatie, landjepik met de botte bijl. Amsterdam kreeg zijn grond, maar ook de langdurig verziekte verhoudingen met de bestolen buren.

De fusie met Weesp kan in dat opzicht een nieuw begin zijn. Dat vraagt om geduld. Vertrouwen komt te voet en gaat per deelscooter. Of de Weespers zich ooit echte Amsterdammers zullen voelen, is zeer de vraag. Waarschijnlijk is het al een mooi resultaat als zij over tien of twintig jaar overwegend tevreden terugkijken op de fusie. Het kan helpen als de Amsterdammers van hun kant leren begrijpen dat Amsterdam weliswaar het middelpunt van het universum is, maar dat de Weespers de voorkeur geven aan Weesp.

Wie volgt?

Weesp is niet de enige buurgemeente van Amsterdam waar zorgen zijn over een zelfstandig voortbestaan. In Landsmeer bijvoorbeeld wordt al sinds 2014 gesproken over de noodzaak van een fusie. De voorkeur gaat uit naar een verbintenis met de groene buurgemeenten Waterland, Oostzaan en Wormerland, maar deze hebben bij herhaling aangegeven te kiezen voor zelfstandigheid. Er worden nu oriënterende gesprekken gevoerd met Amsterdam en Purmerend. Het is aan de nieuwe raad van Landsmeer om in de komende jaren een knoop door te hakken.

Oostzaan hecht aan zelfstandigheid, maar ook in die gemeente zijn de opties onderzocht voor een bestuurlijke fusie. Er zijn op papier drie kandidaten: Wormerland en Landsmeer, Zaanstad en Amsterdam. Commissaris van de Koning Arthur van Dijk opperde vorig jaar een samenvoeging van Oostzaan en Wormerland met Zaanstad, maar de besturen van Wormerland en Zaanstad kunnen vanouds niet samen door een deur. Als Landsmeer en Amsterdam er samen uitkomen, is de kans aanwezig dat Oostzaan zich aansluit.

Aan de zuidkant van Amsterdam liggen Ouder-Amstel en Diemen te wachten op wat de toekomst brengt. Met de nieuwe woonwijk achter het Arenagebied groeien het grote Amsterdam en het kleine Ouder-Amstel aan elkaar vast. De verwachting is dat de nieuwe gemeenteraad zich gaat buigen over de bestuurlijke toekomst, maar dat zal niet deze maand zijn. Door de fusie van Amsterdam en Weesp ligt Diemen vanaf morgen als een klein Gallisch dorp in de hoofdstad. Diemen heeft geen toverdrank, maar wel een sluitende begroting en een organisatie die op orde is. Een voorstel tot fusie zal niet uit Diemen komen.

Meer over