PlusInterview

‘Activistisch ondernemer’ Ruud Koornstra: ‘Echte vernieuwing komt vaak van buitenaf, van gekkies in schuurtjes’

 Ruud Koornstra, nieuwe Honorary Fellow aan de UvA: ‘Vernieuwing komt altijd van dissidenten: het eerste vliegtuig is uiteindelijk gerealiseerd door twee fietsenmakers zonder subsidie.’ Beeld Bibi Veth
Ruud Koornstra, nieuwe Honorary Fellow aan de UvA: ‘Vernieuwing komt altijd van dissidenten: het eerste vliegtuig is uiteindelijk gerealiseerd door twee fietsenmakers zonder subsidie.’Beeld Bibi Veth

‘Activistisch ondernemer’ Ruud Koornstra gaat bij de UvA ‘briljante uitvindingen’ uit het laboratorium over energietransitie toepasbaar maken in de maatschappij. ‘Ik ben de nar die binnenkomt en tegen die wetenschappers zegt dat ze in hun nakie staan.’

Wouter Schreuder

U bent benoemd tot Honorary Fellow aan de faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica. Wat gaat u daar precies doen?

“Op de middelbare school stond ik een 6 min voor scheikunde en een 5 voor natuurkunde, dus toen ze me deze positie aanboden vroeg ik wel: wat willen jullie dat ik ga doen? Het antwoord was dat ik vooral de verbinding tussen de universiteit en de maatschappij moest maken met betrekking tot de energietransitie.”

“Ik moet al die briljante uitvindingen uit het laboratorium halen en toepasbaar maken in de rest van de wereld. De afgelopen 22 jaar ben ik al bezig geweest met het bijdragen aan een betere wereld, dus op dat vlak ga ik nog meer doen van wat ik hiervoor ook al deed.”

“Maar ik ga daarnaast ook proberen om ideeën van buiten de universiteit het laboratorium in te krijgen. Echte vernieuwing komt vrijwel altijd van buitenaf, vaak van gekkies in schuurtjes. Dat geldt voor iedere sector, en ook voor de wetenschap. Dat type komt alleen niet via de voordeur naar binnen. Buiten de academische wereld is er ontzettend veel vernieuwingskracht, zeker in Nederland. Veel van die vernieuwingskracht gaat verloren, omdat er niet serieus naar wordt gekeken. De brug die ik moet slaan is dus voor tweerichtingsverkeer.”

Dus u wilt ook uitvindingen uit het bedrijfsleven verder optimaliseren binnen de academische wereld?

“Nu trek je het veel te breed. Onder ‘het bedrijfsleven’ valt nog steeds heel veel gevestigde orde, terwijl de vernieuwing altijd van de dissidenten komt: de disruptieve bedrijven. Dat zijn over het algemeen juist mkb’ers. De elektrische auto kwam niet uit de auto-industrie, net zo min als de ledlamp uit de lichtindustrie kwam. Bill Gates was een outsider in de ict-wereld, en het eerste vliegtuig is uiteindelijk gerealiseerd door twee fietsenmakers zonder subsidie.”

“Mijn focus ligt dus specifiek op dat soort disruptieve ondernemingen. Ik heb in mijn loopbaan met eigen ogen gezien hoe dit soort radicale vernieuwers te lang genegeerd worden. Dat is overigens geen verwijt, dat er slecht geluisterd wordt naar mensen die het helemaal anders willen doen is iets van alle tijden. Want er is plek voor iedereen maar je moet wel je plaats weten.”

“In zekere zin ben ik op de universiteit ook de nar die binnenkomt en tegen die wetenschappers zegt dat ze in hun nakie staan. Die mensen zijn duizend keer slimmer dan ik, en schrijven daar op een schoolbord allemaal ingewikkelde formules waar ik niks van begrijp. Ik kom ze vertellen: jongens, kijk naar buiten, de wereld staat in brand.”

Hoe vindt u dat het er nu voor staat met de energietransitie?

“Wereldwijd zie je dat er in de afgelopen jaren wel een omslag gaande is. Vroeger focusten het bedrijfsleven en de politiek op winst en economische groei, maar er is nu een derde dimensie bijgekomen: de urgentie om bijvoorbeeld te stoppen met fossiele brandstof. Zo zijn er in 2015 bijvoorbeeld twee belangrijke wereldwijde akkoorden gesloten: de Sustainable Development Goals, en het Klimaatakkoord van Parijs.”

“Toen ik die akkoorden zag, dacht ik: zo, dat zijn best heftige doelstellingen. Met de huidige stand van de technologie en wetenschap komen we een eind, maar gaan we het niet halen. Daarvoor hebben we een wonder nodig. Maar wat is een wonder? Een wonder is een uitvinding vlak voordat die wordt uitgevonden. Het wiel was ook een wonder voordat het bestond. Voor dat laatste stukje hebben we die disruptieve vernieuwing nodig.”

“Daar is Nederland heel geschikt voor, vaak zonder dat we dat zelf doorhebben. Ik zat als energiecommissaris aan de klimaattafels waar het plan moest worden bedacht waarmee we de doelen van Parijs gaan halen. Ik heb daarvoor een stuk of dertig voorstellen gedaan voor vernieuwing. Die zijn er een paar dagen voor het uiteindelijke akkoord allemaal uitgehaald, en vervangen door de zinsnede ‘en we moeten ook kijken naar disruptieve vernieuwing’, terwijl er wel vijf pagina’s in staan over hoe we de fossiele industrie een paar miljard gaan geven om meer CO2 af te vangen in hun raffinaderijen. Met diezelfde miljarden kunnen we veel betere dingen doen.”

Denkt u dat het probleem puur is op te lossen met nieuwe technologie, of zal er ook een verandering in leefstijl noodzakelijk zijn?

Twijfelt even: “Ja, maar dat betekent niet dat het minder wordt, alleen dat het anders wordt. Ik denk dat technologie kan helpen in die gedragsverandering, je kunt die twee niet los van elkaar zien. Als je mij een duurzaam en betaalbaar alternatief geeft om makkelijk en comfortabel te reizen, heb ik ook geen auto meer nodig. Verandering in leefstijl is wel nodig, maar hoeft niet ten koste te gaan van onze portemonnee of kwaliteit van leven.”

Maar hoe overtuigt u mensen om hun gedrag aan te passen?

“Sowieso door te verleiden. Het wordt beter en voordeliger. Ik denk dat het een goede tweede stap zou zijn als we voor alles een eerlijke prijs gaan betalen, gebaseerd op wat het écht kost. Als je de eerlijke prijs betaalt is de impuls om te ontwikkelen meteen veel sterker. Al die perverse prikkels moeten uit het systeem.”

Denkt u dat daarvoor een fundamentele hervorming van de economie of ons politieke bestel nodig is?

“Uiteindelijk denk ik dat we van een economie gebaseerd op schaarste naar een economie gebaseerd op overvloed gaan. Als we eenmaal een duurzame en circulaire economie hebben, zullen veel levensmiddelen en zaken als energie vrijwel gratis worden, net zoals schoon drinkwater dat hier nu al is. Ons economische verkeer zal vooral draaien om dienstverlening in plaats van productie.”

“Wat betreft de politiek zal de invloed van lobbygroepen drastisch ingeperkt moeten worden. Op de Bezuidenhoutseweg in Den Haag staan de lobbykantoren letterlijk tegenover de overheidsgebouwen, en die lobbyisten steken voortdurend de straat over. Die inmenging in het ambtelijk apparaat vormt een gevaar voor de gehele maatschappij. Zoals er ooit een scheiding kwam tussen kerk en staat, zou er nu een scheiding moeten komen tussen de staat en het grootkapitaal.”

Ruud Koornstra (1964)

Na een carrière als televisieproducent als mede-eigenaar van IDTV (1988 tot 2001) stond Ruud Koornstra met zijn onderneming Tendris aan de wieg van duurzame bedrijven als energieleverancier Oxxio, ledlampproducent Lemnis Lighting en mobiliteitsbedrijven The New Motion en XXImo. In 2016 werd hij benoemd tot Nationaal Energiecommissaris en hij was mede-organisator van de Nationale Energiedialoog. Hij was politiek actief voor onder andere 50Plus.

Koornstra is getrouwd en heeft vijf kinderen.

Ruud Koornstra gaat zich bezighouden met de energietransitie: ‘Ik moet al die briljante uitvindingen uit het laboratorium halen en toepasbaar maken in de rest van de wereld.’ Beeld ANP
Ruud Koornstra gaat zich bezighouden met de energietransitie: ‘Ik moet al die briljante uitvindingen uit het laboratorium halen en toepasbaar maken in de rest van de wereld.’Beeld ANP
Meer over